ปรับปรุงล่าสุด · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา เอกสยาม ชัยศร ที่ปรึกษากฎหมาย
ดาวน์โหลดหน้านี้เป็นไฟล์ PDF บนหัวกระดาษของ Eksiam & Partners Co., Ltd.
สาระสำคัญ
- ผู้เสียหายมีสิทธิร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๒๓ และถ้าร้องทุกข์ด้วยปาก กฎหมายกำหนดให้พนักงานสอบสวนบันทึกไว้
- มาตรา ๑๒๒ กำหนดกรณีที่พนักงานสอบสวนจะไม่ทำการสอบสวนก็ได้ คือ ผู้เสียหายไม่ยอมร้องทุกข์ตามระเบียบ ผู้เสียหายฟ้องคดีเองโดยไม่ได้ร้องทุกข์ก่อน หรือคำกล่าวโทษไม่ปรากฏตัวผู้กล่าวโทษ
- ความเห็นคณะกรรมการกฤษฎีกาเรื่องเสร็จที่ ๖๗๙/๒๕๔๔ เห็นว่าข้อ ๑๑ วรรคหนึ่ง แห่งประมวลระเบียบการตำรวจเกี่ยวกับคดี ฉบับที่แก้ไขใน พ.ศ. ๒๕๔๒ เป็นแนวทางที่ถูกต้อง ข้อนี้ตามถ้อยคำที่ความเห็นยกไว้ ให้รับคำร้องทุกข์ตามกฎหมายไว้สอบสวน และให้ลงรายงานประจำวันชี้แจงหลักกฎหมายเมื่อเรื่องไม่ใช่คำร้องทุกข์หรือเป็นเรื่องทางแพ่ง
- ผู้เสียหายร้องทุกข์ต่อพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจซึ่งมีตำแหน่งรองหรือเหนือพนักงานสอบสวนได้ ตามมาตรา ๑๒๔ ถ้าเป็นหนังสือ เจ้าพนักงานผู้รับต้องรีบส่งไปยังพนักงานสอบสวน ถ้าร้องทุกข์ด้วยปาก ต้องรีบจัดให้ผู้เสียหายไปพบพนักงานสอบสวน
- ผู้ที่ไม่ได้รับความเป็นธรรมจากการไม่กระทำการของข้าราชการตำรวจอันมิชอบ มีสิทธิร้องเรียนต่อ ก.ร.ตร. ตามพระราชบัญญัติตำรวจแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๕ มาตรา ๕๐
- เจ้าพนักงานที่ละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบเพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด อาจมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๑๕๗ ความผิดนี้ต้องมีเจตนา การไม่รับคำร้องทุกข์ทุกกรณีจึงไม่เป็นความผิดตามมาตรานี้เสมอไป
หน้าที่ของพนักงานสอบสวนเมื่อผู้เสียหายมาร้องทุกข์
การร้องทุกข์เป็นสิทธิของผู้เสียหายตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๒๓ ซึ่งอธิบายขั้นตอนทั่วไปไว้ในหน้าหลัก แจ้งความร้องทุกข์ที่สถานีตำรวจ หน้านี้อธิบายเฉพาะกรณีที่ผู้เสียหายไปสถานีตำรวจแล้วพนักงานสอบสวนไม่รับคำร้องทุกข์ไว้ดำเนินการ
มาตรา ๑๒๓ วรรคหนึ่งบัญญัติว่าผู้เสียหายอาจร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวนได้ วรรคสองกำหนดรายการที่คำร้องทุกข์ต้องมี ได้แก่ ชื่อและที่อยู่ของผู้ร้องทุกข์ ลักษณะแห่งความผิด พฤติการณ์ต่าง ๆ ที่ความผิดได้กระทำลง ความเสียหายที่ได้รับ และชื่อหรือรูปพรรณของผู้กระทำผิดเท่าที่จะบอกได้ และวรรคสามให้ร้องทุกข์เป็นหนังสือหรือด้วยปากก็ได้ ถ้าร้องด้วยปาก ให้พนักงานสอบสวนบันทึกไว้1
ความเห็นของสำนักงาน: ถ้อยคำ "ให้พนักงานสอบสวนบันทึกไว้" ในมาตรา ๑๒๓ วรรคสาม กำหนดหน้าที่บันทึกคำร้องทุกข์ที่ร้องด้วยปาก พร้อมลงวันเดือนปีและลายมือชื่อผู้บันทึกกับผู้ร้องทุกข์ หน้าที่นี้เป็นหน้าที่บันทึก ไม่ใช่หน้าที่ต้องสอบสวนทุกกรณี เพราะมาตรา ๑๒๒ ยังให้พนักงานสอบสวนไม่ทำการสอบสวนได้ในกรณีที่มาตรานั้นกำหนด
คำร้องทุกข์ตามกฎหมายต้องมีองค์ประกอบตามมาตรา ๒ (๗) คือ ผู้เสียหายกล่าวหาต่อเจ้าหน้าที่ว่ามีผู้กระทำความผิดขึ้น ซึ่งกระทำให้เกิดความเสียหายแก่ผู้เสียหาย และการกล่าวหานั้นได้กล่าวโดยมีเจตนาจะให้ผู้กระทำความผิดได้รับโทษ2 การแจ้งเพื่อเป็นหลักฐานโดยไม่ประสงค์ให้ดำเนินคดี เช่น การแจ้งเอกสารหาย จึงไม่เป็นคำร้องทุกข์ตามกฎหมาย
มาตรา ๑๒๑ วรรคหนึ่งให้พนักงานสอบสวนมีอำนาจสอบสวนคดีอาญาทั้งปวง และวรรคสองห้ามมิให้ทำการสอบสวนในคดีความผิดต่อส่วนตัว เว้นแต่จะมีคำร้องทุกข์ตามระเบียบ3 ในคดีความผิดต่อส่วนตัว การรับคำร้องทุกข์จึงเป็นเงื่อนไขของอำนาจสอบสวน และมาตรา ๑๒๐ ห้ามมิให้พนักงานอัยการยื่นฟ้องคดีใดต่อศาลโดยมิได้มีการสอบสวนในความผิดนั้นก่อน4 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๓๔๖๒/๒๕๖๗ ในหมวดคำพิพากษาศาลฎีกาที่เกี่ยวข้องของหน้านี้ วินิจฉัยตามมาตรา ๑๒๐ ว่า ถ้าพนักงานอัยการฟ้องโดยมิได้มีการสอบสวนก่อน พนักงานอัยการไม่มีอำนาจฟ้อง ความเห็นของสำนักงาน: เมื่อการสอบสวนเป็นเงื่อนไขของการฟ้องคดีโดยพนักงานอัยการ คำร้องทุกข์ที่ไม่ได้รับไว้ดำเนินการจึงทำให้คดีไม่เข้าสู่ขั้นตอนที่รัฐจะดำเนินคดีให้ผู้เสียหาย
ประมวลระเบียบการตำรวจเกี่ยวกับคดีเป็นระเบียบภายในของสำนักงานตำรวจแห่งชาติ ความเห็นคณะกรรมการกฤษฎีกา (คณะที่ ๑๑) เรื่องเสร็จที่ ๖๗๙/๒๕๔๔ ตอบข้อหารือของสำนักงานตำรวจแห่งชาติกรณีมีผู้ร้องทุกข์หรือกล่าวโทษเจ้าหน้าที่ตามกฎหมายว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน ความเห็นนั้นเห็นว่า ข้อ ๑๑ วรรคหนึ่ง แห่งประมวลระเบียบการตำรวจเกี่ยวกับคดี ลักษณะ ๑๓ บทที่ ๓ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมใน พ.ศ. ๒๕๔๒ เป็นแนวทางที่ถูกต้องสอดคล้องกับหลักการดำเนินคดีอาญาของพนักงานสอบสวนตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา5 และสรุปว่าในกรณีที่หารือ พนักงานสอบสวนต้องปฏิบัติตามข้อ ๑๑ วรรคหนึ่ง6
ความเห็นฉบับเดียวกันบันทึกว่า ก่อนหน้านั้นคณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ได้วินิจฉัยว่า เมื่อผู้ร้องทุกข์ได้ยื่นคำร้องทุกข์โดยชอบแล้ว พนักงานสอบสวนต้องรับคำร้องทุกข์แล้วดำเนินการสอบสวน เว้นแต่จะเป็นกรณีตามมาตรา ๑๒๒ หรือเป็นเรื่องที่เห็นได้โดยชัดแจ้งว่าเป็นเรื่องทางแพ่ง ซึ่งจะลงประจำวันชี้แจงหลักกฎหมายไว้แล้วแจ้งผู้ร้องทุกข์ก็ได้ และเห็นว่าระเบียบเดิมที่ให้พนักงานสอบสวนวินิจฉัยในเบื้องต้นแล้วไม่สอบสวนต่อ เท่ากับให้พนักงานสอบสวนชี้ขาดคดีแทนพนักงานอัยการหรือศาล ซึ่งน่าจะไม่ถูกต้อง สำนักงานตำรวจแห่งชาติจึงแก้ไขระเบียบให้เป็นไปตามคำวินิจฉัยนั้น7 ข้อสังเกตของสำนักงาน: ความเห็นนี้ออกเมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๔ ถ้อยคำของประมวลระเบียบการตำรวจเกี่ยวกับคดีฉบับที่ใช้อยู่ในปัจจุบันอาจมีการแก้ไขภายหลัง ข้อความเกี่ยวกับข้อ ๑๑ ในหน้านี้จึงเป็นถ้อยคำตามที่ความเห็นนั้นยกไว้
กรณีที่พนักงานสอบสวนไม่สอบสวนได้ตามกฎหมาย
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๒๒ บัญญัติว่าพนักงานสอบสวนจะไม่ทำการสอบสวนในกรณีต่อไปนี้ก็ได้ คือ ผู้เสียหายขอความช่วยเหลือแต่ไม่ยอมร้องทุกข์ตามระเบียบ ผู้เสียหายฟ้องคดีเสียเองโดยมิได้ร้องทุกข์ก่อน และหนังสือกล่าวโทษเป็นบัตรสนเท่ห์ หรือผู้กล่าวโทษด้วยปากไม่ยอมบอกว่าตนคือใคร หรือไม่ยอมลงลายมือชื่อ8 นอกจากนี้ มาตรา ๑๒๑ วรรคสองห้ามสอบสวนความผิดต่อส่วนตัวที่ไม่มีคำร้องทุกข์ตามระเบียบ3
ข้อ ๑๑ ตามถ้อยคำที่ความเห็นคณะกรรมการกฤษฎีกาเรื่องเสร็จที่ ๖๗๙/๒๕๔๔ ยกไว้ กำหนดว่า หากการแจ้งความไม่ใช่คำร้องทุกข์หรือคำกล่าวโทษ หรือเป็นเรื่องทางแพ่ง ให้พนักงานสอบสวนลงรายงานประจำวันชี้แจงหลักกฎหมายไว้เป็นหลักฐานแล้วแจ้งให้ผู้แจ้งความทราบ เว้นแต่การแจ้งความนั้นไม่เป็นคำร้องทุกข์แต่เป็นความผิดอาญาแผ่นดิน พนักงานสอบสวนควรจะต้องสอบสวนว่ามีมูลความผิดเป็นอาญาแผ่นดินหรือไม่9 ตามถ้อยคำนี้ การไม่รับเรื่องไว้สอบสวนเพราะเห็นว่าเป็นเรื่องทางแพ่งต้องดำเนินการควบคู่กับการลงรายงานประจำวันและการชี้แจงเหตุผลทางกฎหมายแก่ผู้แจ้งความ
ตารางต่อไปนี้เทียบเหตุผลที่ผู้เสียหายมักได้รับที่สถานีตำรวจกับหลักกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
| เหตุผลที่ได้รับ | หลักกฎหมายที่เกี่ยวข้อง | การดำเนินการของผู้เสียหาย |
|---|---|---|
| ผู้แจ้งไม่ยอมลงลายมือชื่อหรือไม่บอกว่าตนคือใคร | เป็นเหตุตามมาตรา ๑๒๒ (๓) สำหรับคำกล่าวโทษ | แจ้งชื่อ ที่อยู่ และลงลายมือชื่อในบันทึก |
| ผู้เสียหายฟ้องคดีเองไว้แล้ว | เป็นเหตุตามมาตรา ๑๒๒ (๒) | ดำเนินคดีในศาลต่อไป หรือปรึกษาทนายความเรื่องการร้องทุกข์ |
| เป็นเรื่องทางแพ่ง | ข้อ ๑๑ ตามถ้อยคำที่ความเห็นปี ๒๕๔๔ ยกไว้ ให้ลงรายงานประจำวันชี้แจงหลักกฎหมายและแจ้งผู้แจ้งความ เว้นแต่เป็นความผิดอาญาแผ่นดินซึ่งควรสอบสวนว่ามีมูลหรือไม่ | ขอให้ลงรายงานประจำวันและขอทราบเหตุผลทางกฎหมายที่บันทึกไว้ |
| เหตุเกิดในท้องที่อื่น | มาตรา ๑๘ วรรคสามกำหนดผู้รับผิดชอบการสอบสวนโดยปกติ และมาตรา ๑๒๔ ให้ส่งคำร้องทุกข์ไปยังพนักงานสอบสวน | ดูหมวดถัดไป |
| ให้ไปรวบรวมหลักฐานมาก่อน | มาตรา ๑๒๓ วรรคสองกำหนดรายการเพียง "เท่าที่จะบอกได้" | ร้องทุกข์ตามข้อมูลที่มี และส่งเอกสารเพิ่มเติมภายหลัง |
ความเห็นของสำนักงาน: คำว่า "เท่าที่จะบอกได้" ในมาตรา ๑๒๓ วรรคสอง แสดงว่ากฎหมายไม่ได้กำหนดให้ผู้เสียหายต้องมีพยานหลักฐานครบก่อนร้องทุกข์ การรวบรวมพยานหลักฐานเป็นงานของการสอบสวนตามมาตรา ๒ (๑๑)10 คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ก็เห็นว่าการให้พนักงานสอบสวนวินิจฉัยในเบื้องต้นแล้วไม่สอบสวนต่อ น่าจะไม่ถูกต้อง โดยยกเว้นกรณีตามมาตรา ๑๒๒ และเรื่องที่เห็นได้โดยชัดแจ้งว่าเป็นเรื่องทางแพ่ง7
สำหรับความผิดต่อส่วนตัว ผู้เสียหายต้องร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด รายละเอียดอยู่ในหน้า ความผิดอันยอมความได้และการถอนแจ้งความ ผู้เสียหายในความผิดประเภทนี้จึงควรร้องทุกข์ให้มีผลภายในกำหนด แม้ในวันแรกจะยังไม่ได้รับเลขคดี
การร้องทุกข์ที่สถานีตำรวจซึ่งไม่ใช่ท้องที่เกิดเหตุ
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๘ วรรคหนึ่งและวรรคสอง ให้พนักงานสอบสวนมีอำนาจสอบสวนความผิดอาญาซึ่งได้เกิด หรืออ้าง หรือเชื่อว่าได้เกิดภายในเขตอำนาจของตน หรือเมื่อผู้ต้องหามีที่อยู่หรือถูกจับภายในเขตอำนาจของตน11 วรรคสามกำหนดว่า ความผิดอาญาได้เกิดในเขตอำนาจพนักงานสอบสวนคนใด โดยปกติให้พนักงานสอบสวนผู้นั้นเป็นผู้รับผิดชอบในการสอบสวน เว้นแต่มีเหตุจำเป็นหรือเพื่อความสะดวก ให้พนักงานสอบสวนแห่งท้องที่ที่ผู้ต้องหามีที่อยู่หรือถูกจับเป็นผู้รับผิดชอบ12 และมาตรา ๑๙ ให้พนักงานสอบสวนในท้องที่หนึ่งท้องที่ใดที่เกี่ยวข้องมีอำนาจสอบสวนได้ เมื่อไม่แน่ว่าความผิดเกิดในท้องที่ใด ความผิดกระทำในหลายท้องที่ หรือความผิดเกิดขึ้นขณะผู้ต้องหาหรือผู้เสียหายกำลังเดินทาง13 ความเห็นของสำนักงาน: บทบัญญัติเหล่านี้กำหนดอำนาจและความรับผิดชอบในการสอบสวน และไม่ได้ใช้ถ้อยคำกำหนดว่าผู้เสียหายต้องร้องทุกข์ที่สถานีใด
มาตรา ๑๒๔ วรรคหนึ่งให้ผู้เสียหายร้องทุกข์ต่อพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจซึ่งมีตำแหน่งหน้าที่รองหรือเหนือพนักงานสอบสวน และเป็นผู้มีหน้าที่รักษาความสงบเรียบร้อยตามกฎหมายได้ วรรคสองและวรรคสามกำหนดว่า เมื่อมีหนังสือร้องทุกข์ ให้เจ้าพนักงานนั้นรีบจัดการส่งไปยังพนักงานสอบสวน และเมื่อมีคำร้องทุกข์ด้วยปาก ให้รีบจัดการให้ผู้เสียหายไปพบพนักงานสอบสวน ในกรณีเร่งร้อนให้จดบันทึกเองแล้วรีบส่งไปยังพนักงานสอบสวน14
ความเห็นของสำนักงาน: เมื่ออ่านมาตรา ๑๘ กับมาตรา ๑๒๔ ประกอบกัน พนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจซึ่งมีตำแหน่งหน้าที่รองหรือเหนือพนักงานสอบสวนและมีหน้าที่รักษาความสงบเรียบร้อยตามกฎหมาย ซึ่งรับคำร้องทุกข์ไว้ ต้องส่งต่อหรือจัดให้ผู้เสียหายไปพบพนักงานสอบสวนตามมาตรา ๑๒๔ คำตอบว่า "ให้ไปแจ้งที่ท้องที่เกิดเหตุ" จึงไม่ทำให้คำร้องทุกข์ที่ยื่นต่อเจ้าพนักงานตามมาตรา ๑๒๔ สิ้นผล ผู้เสียหายควรยื่นคำร้องทุกข์เป็นหนังสือและขอให้ส่งต่อตามมาตรา ๑๒๔ โดยเฉพาะในความผิดต่อส่วนตัวที่มีกำหนดเวลาร้องทุกข์
ข้อสังเกตจากการปฏิบัติของสำนักงาน: การร้องทุกข์ที่สถานีตำรวจแห่งท้องที่ที่ความผิดเกิดมักเริ่มการสอบสวนได้โดยไม่ต้องส่งเรื่องต่อ เพราะพนักงานสอบสวนท้องที่นั้นเป็นผู้รับผิดชอบโดยปกติตามมาตรา ๑๘ วรรคสาม การร้องทุกข์ที่สถานีอื่นเหมาะกับกรณีที่ผู้เสียหายเดินทางไปท้องที่เกิดเหตุไม่ได้ หรือใกล้ครบกำหนดเวลาร้องทุกข์
ขั้นตอนเมื่อพนักงานสอบสวนไม่รับคำร้องทุกข์
เมื่อพนักงานสอบสวนไม่รับคำร้องทุกข์ ผู้เสียหายควรดำเนินการเป็นลำดับ คือ ขอเหตุผลและการบันทึก ยื่นคำร้องทุกข์เป็นหนังสือ ร้องทุกข์ต่อผู้มีตำแหน่งเหนือพนักงานสอบสวน และร้องเรียนต่อคณะกรรมการพิจารณาเรื่องร้องเรียนตำรวจ (ก.ร.ตร.) ตามลำดับต่อไปนี้
- ขอทราบเหตุผลทางกฎหมาย และขอให้ลงรายงานประจำวัน ตามถ้อยคำของข้อ ๑๑ ที่ความเห็นคณะกรรมการกฤษฎีกาปี ๒๕๔๔ ยกไว้9 บันทึกวันเวลา ชื่อและตำแหน่งของพนักงานสอบสวนที่พบ และเหตุผลที่ได้รับ
- ยื่นคำร้องทุกข์เป็นหนังสือ ที่มีรายการตามมาตรา ๑๒๓ วรรคสอง ลงวันเดือนปีและลายมือชื่อตามวรรคสาม1 ทำสำเนาไว้ และขอให้เจ้าหน้าที่ลงชื่อรับหรือประทับตรารับบนสำเนา
- ร้องทุกข์ต่อผู้มีตำแหน่งเหนือพนักงานสอบสวน เช่น หัวหน้าพนักงานสอบสวนหรือผู้กำกับการสถานีตำรวจ ตามมาตรา ๑๒๔ ซึ่งต้องรีบส่งคำร้องทุกข์ไปยังพนักงานสอบสวน14
- ร้องเรียนต่อ ก.ร.ตร. ตามพระราชบัญญัติตำรวจแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๕ มาตรา ๕๐ ซึ่งให้ผู้ไม่ได้รับความเป็นธรรมจากการกระทำหรือไม่กระทำการของข้าราชการตำรวจอันมิชอบมีสิทธิร้องเรียน15
- พิจารณาการดำเนินคดีอาญาต่อเจ้าพนักงาน เมื่อมีพยานหลักฐานว่าการไม่รับคำร้องทุกข์เป็นการละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบเพื่อให้เกิดความเสียหาย ตามหมวดถัดไป
ก.ร.ตร. มีหน้าที่และอำนาจพิจารณาเรื่องร้องเรียนเกี่ยวกับความเดือดร้อนหรือไม่ได้รับความเป็นธรรมของประชาชนจากการกระทำหรือไม่กระทำการของข้าราชการตำรวจอันมิชอบ ตามมาตรา ๔๓16 และมาตรา ๕๐ ยังกำหนดว่าหลักเกณฑ์การร้องเรียนต้องไม่สร้างขั้นตอนโดยไม่จำเป็นและไม่เป็นภาระแก่ประชาชนเกินสมควร15 ระเบียบคณะกรรมการพิจารณาเรื่องร้องเรียนตำรวจ ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการร้องเรียนต่อคณะกรรมการพิจารณาเรื่องร้องเรียนตำรวจ พ.ศ. ๒๕๖๖ (ราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๔๐ ตอนพิเศษ ๒๕๗ ง) ให้ยื่นเรื่องได้ที่สำนักงาน ก.ร.ตร. ทางไปรษณีย์ หรือทางสื่ออิเล็กทรอนิกส์ที่ ก.ร.ตร. กำหนด หนังสือร้องเรียนอย่างน้อยต้องมีชื่อ ที่อยู่หรือช่องทางติดต่อ ชื่อหรือตำแหน่งของผู้ถูกร้องเรียน การกระทำที่อ้างว่าเป็นความผิดพร้อมวันเวลาและสถานที่ ใช้ถ้อยคำสุภาพ และลงลายมือชื่อผู้ร้องเรียน หนังสือที่ไม่ปรากฏชื่อ ที่อยู่ หรือลายมือชื่อ ยังรับไว้ได้ถ้ามีข้อเท็จจริงและพยานหลักฐานชัดแจ้งเพียงพอ และเจ้าหน้าที่ต้องออกใบรับเรื่องให้ผู้ร้องเรียนไว้เป็นหลักฐาน การร้องเรียนการปฏิบัติหน้าที่ของตำรวจในกรณีอื่นอธิบายไว้ในหน้า ญาติถูกจับและสิทธิผู้ถูกจับกุม
การร้องเรียนต่อ ก.ร.ตร. เป็นการตรวจสอบทางวินัยของข้าราชการตำรวจ ไม่ใช่การร้องทุกข์ในคดีเดิม ผู้เสียหายจึงควรดำเนินการตามลำดับที่ ๒ และ ๓ เพื่อให้คำร้องทุกข์ในคดีเดิมเข้าสู่การสอบสวน ควบคู่กับการร้องเรียนต่อ ก.ร.ตร.
สำนักงานให้คำปรึกษาเรื่องการร้องทุกข์ จัดทำคำร้องทุกข์เป็นหนังสือ และที่ปรึกษากฎหมายหรือทนายความของสำนักงานไปสถานีตำรวจพร้อมผู้เสียหายได้ ขอบเขตงานอยู่ในหน้า ที่ปรึกษากฎหมายและทนายความไปสถานีตำรวจพร้อมท่าน
ความรับผิดของเจ้าพนักงานที่ละเว้นการปฏิบัติหน้าที่
ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๑๕๗ บัญญัติให้ผู้เป็นเจ้าพนักงานซึ่งปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบเพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด หรือปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยทุจริต ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หนึ่งปีถึงสิบปี หรือปรับตั้งแต่สองหมื่นบาทถึงสองแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ17
มาตรา ๑๕๗ แยกความผิดในส่วนการละเว้นการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าพนักงานไว้เป็นสองฐาน
- ฐานที่หนึ่ง เจ้าพนักงานละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ เพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด
- ฐานที่สอง เจ้าพนักงานละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยทุจริต
ความเห็นของสำนักงาน: ฐานที่หนึ่งต้องมีเจตนาพิเศษเพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด และฐานที่สองต้องกระทำโดยทุจริต การที่พนักงานสอบสวนไม่รับคำร้องทุกข์เพราะเข้าใจข้อกฎหมายคลาดเคลื่อน เช่น เห็นว่าเป็นเรื่องทางแพ่งและได้ลงรายงานประจำวันชี้แจงไว้ อาจไม่ครบองค์ประกอบมาตรา ๑๕๗ ผู้เสียหายจึงควรใช้ช่องทางตามมาตรา ๑๒๔ และการร้องเรียนต่อ ก.ร.ตร. ก่อน และพิจารณาการดำเนินคดีอาญาเมื่อมีพยานหลักฐานแสดงเจตนาตามฐานใดฐานหนึ่งของมาตรา ๑๕๗
ผู้เสียหายที่ร้องเรียนการปฏิบัติหน้าที่ของตำรวจควรเขียนตามข้อเท็จจริงที่ตนทราบ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๕๗๙๖/๒๕๖๗ ในหมวดคำพิพากษาศาลฎีกาที่เกี่ยวข้องของหน้านี้ เป็นคดีที่มีการทำหนังสือร้องเรียนการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าพนักงานเพื่อให้สอบสวนทางวินัย ในคดีนั้นศาลวินิจฉัยว่าการร้องเรียนตามความเข้าใจโดยสุจริต แม้ข้อเท็จจริงบางส่วนคลาดเคลื่อน ไม่เป็นความผิดฐานแจ้งความเท็จหรือหมิ่นประมาท เพราะขาดเจตนา ข้อความในหนังสือร้องเรียนจึงควรแยกข้อเท็จจริงที่ผู้ร้องเรียนพบเองออกจากความเห็นของผู้ร้องเรียน
คำพิพากษาศาลฎีกาที่เกี่ยวข้อง
คำพิพากษาศาลฎีกาในหมวดนี้ทุกฉบับเปิดตรวจจากระบบสืบค้นคำพิพากษา คำสั่งคำร้องและคำวินิจฉัยศาลฎีกา เมื่อ ๘ พฤศจิกายน ๒๕๖๙ ข้อความในเครื่องหมายคำพูดคัดจากคำพิพากษาฉบับย่อคำต่อคำ ส่วนข้อความนำหน้าเป็นการสรุปของสำนักงานเพื่อให้เห็นว่าคำวินิจฉัยนั้นใช้กับขั้นตอนที่สถานีตำรวจอย่างไร
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3462/256719
ไม่มีการสอบสวน พนักงานอัยการไม่มีอำนาจฟ้อง ศาลฎีกาวินิจฉัยตามมาตรา ๑๒๐ ว่า ถ้าพนักงานอัยการฟ้องคดีโดยมิได้มีการสอบสวนก่อน หรือมีการสอบสวนแต่การสอบสวนไม่ชอบ ซึ่งต้องถือว่าไม่มีการสอบสวนเช่นกัน พนักงานอัยการไม่มีอำนาจฟ้อง การสอบสวนจึงเป็นฐานของการดำเนินคดีโดยรัฐ คำร้องทุกข์ที่ไม่ได้รับไว้ดำเนินการทำให้คดีไม่เข้าสู่การสอบสวนนั้น
“แม้การพิจารณาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบจะใช้ระบบไต่สวน ซึ่งศาลมีอำนาจแสวงหาข้อเท็จจริงได้เอง แต่กรณียังคงต้องอยู่ภายใต้บังคับแห่ง ป.วิ.อ. ซึ่ง ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 120 ที่นำมาใช้บังคับแก่คดีนี้ด้วยตามมาตรา 6 แห่ง พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ พ.ศ. 2559 บัญญัติว่า "ห้ามมิให้อัยการยื่นฟ้องคดีใดต่อศาล โดยมิได้มีการสอบสวนในความผิดนั้นก่อน" ดังนี้ ถ้าพนักงานอัยการฟ้องคดีโดยมิได้มีการสอบสวนก่อนหรือมีการสอบสวนแล้ว แต่การสอบสวนไม่ชอบ ซึ่งต้องถือว่าไม่มีการสอบสวนเช่นกัน เมื่อการฟ้องไม่ชอบด้วยกฎหมายเพราะพนักงานอัยการไม่มีอำนาจฟ้อง ศาลจึงไม่มีอำนาจสั่งให้โจทก์แก้ฟ้องในส่วนผู้กระทำความผิดมูลฐานและพฤติการณ์อันเป็นความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการจากเดิม ซึ่งมีพฤติการณ์การกระทำความผิดที่แตกต่างกัน และเพิ่งมีการสอบสวนเพิ่มเติมภายหลังจากโจทก์ฟ้องคดีแล้วได้ เพราะการจะสั่งให้โจทก์แก้ฟ้อง ตาม พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ พ.ศ. 2559 มาตรา 15 วรรคสาม นั้น ฟ้องเดิมจะต้องเป็นฟ้องที่ชอบด้วยกฎหมายอยู่แล้ว เพียงแต่เป็นกรณีที่ฟ้องเดิมไม่สมบูรณ์โดยไม่ได้บรรยายคำฟ้องให้ครบถ้วนตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดไว้เท่านั้น”
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5796/256720
การร้องเรียนตามความเข้าใจโดยสุจริตไม่เป็นแจ้งความเท็จหรือหมิ่นประมาท ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ความผิดฐานแจ้งข้อความอันเป็นเท็จตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๑๓๗ ๑๗๒ และ ๑๗๓ และความผิดฐานหมิ่นประมาทตามมาตรา ๓๒๖ ต้องกระทำโดยเจตนา หนังสือร้องเรียนที่แจ้งข้อเท็จจริงตามความเข้าใจโดยมีเหตุผลอันควรเชื่อว่าเป็นความจริงโดยสุจริต แม้มีข้อความบางส่วนพาดพิงการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าพนักงานและคลาดเคลื่อนไปบ้าง ไม่เป็นความผิด ผู้เสียหายที่ร้องเรียนการไม่รับคำร้องทุกข์จึงควรเขียนตามข้อเท็จจริงที่ตนทราบ
“ความผิดฐานแจ้งข้อความอันเป็นเท็จแก่เจ้าพนักงาน ตาม ป.อ. มาตรา 137 เป็นความผิดต่อเจ้าพนักงานอันเป็นบททั่วไป ส่วนความผิดฐานแจ้งข้อความอันเป็นเท็จเกี่ยวกับความผิดอาญาแก่... ซึ่งอาจทำให้ผู้อื่นหรือประชาชนเสียหาย และความผิดฐานรู้ว่าไม่มีการกระทำความผิดเกิดขึ้น แจ้งข้อความแก่... ว่าได้มีการกระทำความผิด ตาม ป.อ. มาตรา 172 และ 173 เป็นความผิดต่อเจ้าพนักงานในการยุติธรรมอันเป็นบทเฉพาะเกี่ยวกับความผิดอาญา สำหรับความผิดฐานหมิ่นประมาท ตาม ป.อ. มาตรา 326 ต้องเป็นการใส่ความโดยประการที่น่าจะทำให้ผู้อื่นเสียหาย โดยความผิดทั้งหมดดังกล่าวที่ศาลชั้นต้นพิพากษาว่าจำเลยทั้งสามมีความผิดนั้น จะต้องกระทำไปโดยเจตนาโดยรู้สำนึกในการที่กระทำไม่ว่าประสงค์ต่อผลหรือย่อมเล็งเห็นผล คดีนี้จำเลยทั้งสามเพียงเพื่อต้องการทราบข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้องกับผลประโยชน์ในสัมปทานการดูดทราย เพื่อป้องกันส่วนได้เสียเพื่อความชอบธรรมตามสิทธิที่พึงมีพึงได้ตามกฎหมาย ข้อความที่ระบุไว้ในหนังสือร้องเรียนจึงเป็นการแจ้งข้อเท็จจริงตามสภาพเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นตามความเข้าใจ โดยมีเหตุผลอันควรเชื่อว่าเป็นความจริงโดยสุจริต แม้ว่าจะมีข้อเท็จจริงบางส่วนที่พาดพิงเกี่ยวกับอำนาจหน้าที่และการปฏิบัติงานของโจทก์กับเจ้าพนักงานศุลกากรนครพนมนั้น ก็เป็นข้อเท็จจริงที่มีเหตุอันควรสงสัยและคลาดเคลื่อนไปบ้างตามควร โดยมีจุดประสงค์ที่แท้จริงเพื่อต้องการให้มีคณะกรรมการสอบสวนข้อเท็จจริงดำเนินการทางวินัยเท่านั้น มิได้มุ่งประสงค์ต้องการให้มีความเกี่ยวข้องเกี่ยวพันในความผิดเพื่อให้ต้องรับโทษทางอาญาแต่อย่างใด ดังนั้น การที่จำเลยทั้งสามทำหนังสือร้องเรียนแม้มีข้อความบางส่วนกล่าวพาดพิงถึงการปฏิบัติหน้าที่ของโจทก์ ก็ยังไม่มีข้อบ่งชี้ที่มีน้ำหนักเพียงพอให้รับฟังได้ว่า จำเลยทั้งสามมีเจตนาแจ้งข้อความอันเป็นเท็จแก่เจ้าพนักงานเพื่อกลั่นแกล้งโจทก์เกี่ยวกับความผิดอาญา และใส่ความหมิ่นประมาทโจทก์”
กฎหมายเปรียบเทียบ: การรับแจ้งความและหนังสือยืนยันการรับแจ้งความในเยอรมนี
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเยอรมัน (Strafprozessordnung) มาตรา ๑๕๘ วรรคหนึ่ง ให้แจ้งความความผิดอาญาและยื่นคำขอให้ดำเนินคดี (Strafantrag) ได้ต่อพนักงานอัยการ หน่วยงานและเจ้าพนักงานตำรวจ และศาลชั้นต้นระดับท้องถิ่น (Amtsgericht) และให้ยืนยันการรับแจ้งความเป็นหนังสือแก่ผู้เสียหายเมื่อร้องขอ18 วรรคเดียวกันยังให้หน่วยที่รับบันทึกหรือจัดทำหลักฐานการแจ้งความและคำขอให้ดำเนินคดี และให้ปฏิเสธการออกหนังสือยืนยันได้หากจะกระทบวัตถุประสงค์ของการสอบสวน
ความเห็นของสำนักงาน: กฎหมายเยอรมันกำหนดช่องทางรับแจ้งความไว้หลายหน่วยงาน และให้ผู้เสียหายขอหลักฐานการรับแจ้งเป็นหนังสือได้ เว้นแต่จะกระทบวัตถุประสงค์ของการสอบสวน กฎหมายไทยกำหนดช่องทางสำรองไว้ในมาตรา ๑๒๔ แต่ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาไม่มีบทบัญญัติที่ใช้ถ้อยคำว่าผู้เสียหายมีสิทธิได้รับหนังสือยืนยันการรับคำร้องทุกข์ ผู้เสียหายในไทยจึงควรเก็บสำเนาคำร้องทุกข์ที่มีการลงชื่อรับไว้เป็นหลักฐาน
คำถามที่พบบ่อย
คำถามในหมวดนี้เป็นคำถามที่ผู้ที่ต้องไปสถานีตำรวจถามบ่อย คำตอบเป็นหลักทั่วไปตามตัวบทที่ยกไว้ในเชิงอรรถของหน้านี้ ผลของแต่ละเรื่องขึ้นกับข้อเท็จจริงและพยานหลักฐาน
ตำรวจไม่รับแจ้งความ ทำอย่างไร
ขอให้พนักงานสอบสวนลงรายงานประจำวันพร้อมเหตุผลทางกฎหมาย ยื่นคำร้องทุกข์เป็นหนังสือตามมาตรา ๑๒๓ ร้องทุกข์ต่อผู้มีตำแหน่งเหนือพนักงานสอบสวนตามมาตรา ๑๒๔ และร้องเรียนต่อ ก.ร.ตร. ตามพระราชบัญญัติตำรวจแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๕ มาตรา ๕๐
ตำรวจไม่รับแจ้งความ ผิดกฎหมายหรือไม่
มาตรา ๑๒๒ กำหนดกรณีที่พนักงานสอบสวนจะไม่ทำการสอบสวนก็ได้ และข้อ ๑๑ ตามถ้อยคำที่ความเห็นคณะกรรมการกฤษฎีกาปี ๒๕๔๔ ยกไว้ ให้รับคำร้องทุกข์ตามกฎหมายไว้สอบสวน การไม่รับโดยไม่มีเหตุตามกฎหมายอาจเป็นเหตุร้องเรียนต่อ ก.ร.ตร. ตามพระราชบัญญัติตำรวจแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๕ มาตรา ๕๐ และอาจเป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๑๕๗ เมื่อครบองค์ประกอบรวมทั้งเจตนา
ตำรวจบอกว่าเป็นเรื่องทางแพ่ง ต้องทำอย่างไร
ข้อ ๑๑ ตามถ้อยคำที่ความเห็นคณะกรรมการกฤษฎีกาเรื่องเสร็จที่ ๖๗๙/๒๕๔๔ ยกไว้ ให้พนักงานสอบสวนลงรายงานประจำวันชี้แจงหลักกฎหมายแล้วแจ้งให้ผู้แจ้งความทราบ เว้นแต่เรื่องนั้นเป็นความผิดอาญาแผ่นดิน ซึ่งพนักงานสอบสวนควรสอบสวนว่ามีมูลหรือไม่ ผู้เสียหายควรขอให้บันทึกเหตุผลนั้น และปรึกษาทนายความว่าข้อเท็จจริงมีองค์ประกอบความผิดอาญาหรือไม่
ตำรวจให้ลงบันทึกประจำวันไว้ก่อน ต่างจากการร้องทุกข์อย่างไร
คำร้องทุกข์ตามมาตรา ๒ (๗) ต้องกล่าวหาโดยมีเจตนาจะให้ผู้กระทำความผิดได้รับโทษ การแจ้งไว้เป็นหลักฐานโดยไม่มีเจตนาเช่นนั้นจึงไม่เป็นคำร้องทุกข์ ในความผิดต่อส่วนตัว มาตรา ๑๒๑ วรรคสองห้ามสอบสวนเว้นแต่มีคำร้องทุกข์ตามระเบียบ ผู้เสียหายที่ประสงค์ให้ดำเนินคดีจึงควรแจ้งให้ชัดว่าประสงค์ให้ผู้กระทำความผิดได้รับโทษ และขอให้บันทึกเป็นคำร้องทุกข์
ต้องมีหลักฐานครบก่อนแจ้งความหรือไม่
มาตรา ๑๒๓ วรรคสองกำหนดให้คำร้องทุกข์มีชื่อหรือรูปพรรณของผู้กระทำผิด "เท่าที่จะบอกได้" ความเห็นของสำนักงานคือผู้เสียหายร้องทุกข์ได้ตามข้อมูลที่มี และส่งพยานหลักฐานเพิ่มเติมในระหว่างการสอบสวน
ร้องเรียนตำรวจแล้ว จะถูกฟ้องกลับฐานแจ้งความเท็จหรือไม่
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๕๗๙๖/๒๕๖๗ วินิจฉัยว่าความผิดฐานแจ้งความเท็จและหมิ่นประมาทต้องกระทำโดยเจตนา ในคดีนั้นศาลเห็นว่าหนังสือร้องเรียนที่แจ้งข้อเท็จจริงตามความเข้าใจโดยมีเหตุผลอันควรเชื่อว่าเป็นความจริงโดยสุจริตไม่เป็นความผิด แม้ข้อเท็จจริงบางส่วนคลาดเคลื่อน ผลในแต่ละเรื่องขึ้นกับข้อเท็จจริงของเรื่องนั้น
ติดต่อสอบถาม
ผู้เสียหายที่ประสงค์ให้ที่ปรึกษากฎหมายของสำนักงานตรวจข้อเท็จจริง จัดทำคำร้องทุกข์เป็นหนังสือ หรือไปสถานีตำรวจพร้อมกัน ติดต่อสอบถามแบบรักษาความลับ (Confidential Enquiry การติดต่อสอบถามที่ข้อมูลไม่ถูกเปิดเผยต่อบุคคลภายนอก) ได้ที่ +66 81 654 5922 หรือ contact@eksiamlegal.com