ปรับปรุงล่าสุด · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา เอกสยาม ชัยศร ที่ปรึกษากฎหมาย
สาระสำคัญ
- การจับโดยไม่มีหมายจับหรือคำสั่งศาลทำได้เฉพาะกรณีที่กฎหมายกำหนด ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๗๘ ระบุไว้สี่กรณี เช่น ความผิดซึ่งหน้า และรัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๘ วางหลักว่าการจับต้องมีคำสั่งหรือหมายของศาลหรือมีเหตุตามที่กฎหมายบัญญัติ
- ผู้ถูกจับต้องได้รับแจ้งข้อกล่าวหาและสิทธิ ทั้งขณะจับตามมาตรา ๘๓ และเมื่อถึงที่ทำการของพนักงานสอบสวนตามมาตรา ๘๔ รวมถึงได้รับสำเนาบันทึกการจับ
- ผู้ถูกจับมีสิทธิแจ้งญาติหรือผู้ที่ไว้วางใจ พบและปรึกษาผู้ซึ่งจะเป็นทนายความเป็นการเฉพาะตัว ได้รับการเยี่ยม และได้รับการรักษาพยาบาลโดยเร็ว ตามมาตรา ๗/๑ โดยเจ้าพนักงานเรียกค่าใช้จ่ายในการติดต่อญาติไม่ได้ ตามมาตรา ๘๔ วรรคสอง
- คำรับสารภาพในชั้นจับกุมรับฟังเป็นพยานหลักฐานไม่ได้ ตามมาตรา ๘๔ วรรคท้าย
- ถ้าต้องควบคุมต่อเพื่อสอบสวน ต้องนำตัวไปศาลภายในสี่สิบแปดชั่วโมง นับแต่ผู้ถูกจับไปถึงที่ทำการของพนักงานสอบสวน ตามมาตรา ๘๗ วรรคสาม เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัยหรือเหตุจำเป็นอื่นอันมิอาจก้าวล่วงได้
- การจับและการควบคุมต้องบันทึกภาพและเสียงต่อเนื่อง และต้องมีบันทึกการควบคุมตัว ตามพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. ๒๕๖๕ มาตรา ๒๒ และมาตรา ๒๓ ญาติหรือทนายความมีสิทธิร้องขอข้อมูลในบันทึกนั้นตามมาตรา ๒๔
เจ้าพนักงานจับโดยไม่มีหมายจับได้เมื่อใด
พนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจจะจับผู้ใดโดยไม่มีหมายจับหรือคำสั่งศาลไม่ได้ เว้นแต่เข้ากรณีใดกรณีหนึ่งในสี่กรณีที่ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๗๘ กำหนดไว้ ผู้ถูกจับโดยไม่มีหมายมีสิทธิได้รับแจ้งรายละเอียดเกี่ยวกับเหตุแห่งการจับ ตามมาตรา ๘๔ วรรคหนึ่ง (๑)
สี่กรณีตามมาตรา ๗๘ ได้แก่ ความผิดซึ่งหน้า พบบุคคลโดยมีพฤติการณ์อันควรสงสัยว่าจะก่อเหตุร้ายและมีเครื่องมือ อาวุธ หรือวัตถุที่อาจใช้กระทำความผิด มีเหตุที่จะออกหมายจับตามมาตรา ๖๖ (๒) แต่มีความจำเป็นเร่งด่วนที่ไม่อาจขอให้ศาลออกหมายได้ หรือเป็นการจับผู้ต้องหาหรือจำเลยที่หนีหรือจะหลบหนีระหว่างถูกปล่อยชั่วคราว1
หลักนี้มีฐานในรัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๘ วรรคสอง ซึ่งบัญญัติว่าการจับและการคุมขังบุคคลจะกระทำมิได้ เว้นแต่มีคำสั่งหรือหมายของศาลหรือมีเหตุอย่างอื่นตามที่กฎหมายบัญญัติ2 เมื่อมีหมายจับ ศาลเป็นผู้ออกหมายตามมาตรา ๕๙3 และเหตุที่จะออกหมายจับได้กำหนดไว้ในมาตรา ๖๖4
ขณะถูกจับ เจ้าพนักงานต้องแจ้งอะไร
ขณะจับ เจ้าพนักงานต้องแจ้งผู้ถูกจับว่าเขาต้องถูกจับ แจ้งข้อกล่าวหา แสดงหมายจับถ้ามี และแจ้งว่าผู้ถูกจับมีสิทธิที่จะไม่ให้การหรือให้การก็ได้ ถ้อยคำอาจใช้เป็นพยานหลักฐานได้ และมีสิทธิพบและปรึกษาทนายความ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๘๓ วรรคหนึ่งและวรรคสอง5
มาตรา ๘๓ วรรคสอง ยังกำหนดให้เจ้าพนักงานอนุญาตให้ผู้ถูกจับแจ้งญาติหรือผู้ที่ไว้วางใจทราบถึงการจับกุมได้ตามสมควร เมื่อทำได้โดยสะดวกและไม่ขัดขวางการจับหรือการควบคุม และให้เจ้าพนักงานผู้จับบันทึกการจับไว้
นอกจากนี้ พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. ๒๕๖๕ มาตรา ๒๒ กำหนดให้เจ้าหน้าที่ของรัฐผู้รับผิดชอบบันทึกภาพและเสียงอย่างต่อเนื่องในขณะจับและควบคุม จนกระทั่งส่งตัวให้พนักงานสอบสวนหรือปล่อยตัว และต้องแจ้งพนักงานอัยการและนายอำเภอในท้องที่โดยทันที สำหรับกรุงเทพมหานครให้แจ้งพนักงานอัยการและผู้อำนวยการสำนักการสอบสวนและนิติการ กรมการปกครอง6
เมื่อถึงสถานีตำรวจ ผู้ถูกจับได้รับอะไรบ้าง
เมื่อนำตัวถึงที่ทำการของพนักงานสอบสวน เจ้าพนักงานผู้จับต้องแจ้งข้อกล่าวหาและรายละเอียดเหตุแห่งการจับ อ่านหมายจับให้ฟังถ้ามี และมอบสำเนาบันทึกการจับแก่ผู้ถูกจับ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๘๔ วรรคหนึ่ง (๑)
จากนั้นเจ้าพนักงานที่รับตัวต้องแจ้งสิทธิตามมาตรา ๗/๑ และจัดให้ผู้ถูกจับติดต่อญาติหรือผู้ที่ไว้วางใจในโอกาสแรก ตามมาตรา ๘๔ วรรคสอง7
การติดต่อญาติตามมาตรา ๘๔ วรรคสอง เจ้าพนักงานต้องไม่เรียกค่าใช้จ่ายใดจากผู้ถูกจับ ถ้าผู้ถูกจับร้องขอให้เจ้าพนักงานเป็นผู้แจ้งแทน เจ้าพนักงานต้องจัดการโดยเร็วและบันทึกไว้ ในกรณีจำเป็น เจ้าพนักงานหรือผู้จับจะจัดการพยาบาลผู้ถูกจับก่อนนำตัวไปส่งก็ได้8
สิทธิของผู้ถูกจับระหว่างถูกควบคุมตามมาตรา ๗/๑
ผู้ถูกจับหรือผู้ต้องหาที่ถูกควบคุมมีสิทธิแจ้งหรือขอให้เจ้าพนักงานแจ้งญาติหรือผู้ที่ไว้วางใจทราบถึงการจับกุมและสถานที่ควบคุมในโอกาสแรก และมีสิทธิอีกสี่ประการตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๗/๑ เจ้าพนักงานที่รับมอบตัวมีหน้าที่แจ้งสิทธิทั้งหมดนี้ในโอกาสแรก9
| สิทธิตามมาตรา ๗/๑ | ความหมายในทางปฏิบัติ |
|---|---|
| แจ้งญาติหรือผู้ที่ไว้วางใจ | แจ้งเรื่องการจับกุมและสถานที่ควบคุมในโอกาสแรก |
| (๑) พบและปรึกษาผู้ซึ่งจะเป็นทนายความเป็นการเฉพาะตัว | การปรึกษาเป็นการส่วนตัว ก่อนตัดสินใจเรื่องการให้การ |
| (๒) ให้ทนายความหรือผู้ที่ไว้วางใจเข้าฟังการสอบปากคำ | บุคคลที่เลือกเข้าฟังในห้องสอบปากคำ |
| (๓) ได้รับการเยี่ยมหรือติดต่อกับญาติตามสมควร | ญาติเยี่ยมหรือติดต่อได้ตามสมควรแก่สถานการณ์ |
| (๔) ได้รับการรักษาพยาบาลโดยเร็วเมื่อเจ็บป่วย | แจ้งอาการเจ็บป่วยหรือโรคประจำตัวต่อเจ้าพนักงาน |
คำรับสารภาพในชั้นจับกุมใช้ได้หรือไม่
คำรับสารภาพที่ผู้ถูกจับให้ไว้ต่อเจ้าพนักงานผู้จับ หรือต่อพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจในชั้นจับกุมหรือรับมอบตัว ห้ามรับฟังเป็นพยานหลักฐาน ส่วนถ้อยคำอื่นรับฟังได้เมื่อได้แจ้งสิทธิแล้ว ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๘๔ วรรคท้าย10
บทบัญญัตินี้แยกถ้อยคำชั้นจับกุมออกจากคำให้การชั้นสอบสวน คำให้การต่อพนักงานสอบสวนอยู่ภายใต้หลักของมาตรา ๑๓๔/๔ ซึ่งอธิบายในหน้า สิทธิของผู้ต้องหาเมื่อพนักงานสอบสวนถามคำให้การ
ตำรวจควบคุมตัวผู้ถูกจับได้นานเท่าใด
เจ้าพนักงานควบคุมผู้ถูกจับได้ไม่เกินกว่าจำเป็นตามพฤติการณ์แห่งคดี และถ้าต้องควบคุมต่อ ต้องนำตัวไปศาลภายในสี่สิบแปดชั่วโมงนับแต่ผู้ถูกจับไปถึงที่ทำการของพนักงานสอบสวน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๘๗ วรรคหนึ่งและวรรคสาม
กำหนดสี่สิบแปดชั่วโมงใช้เมื่อผู้ถูกจับไม่ได้รับการปล่อยชั่วคราว และมีเหตุจำเป็นต้องควบคุมเพื่อสอบสวนหรือฟ้องคดี กฎหมายยกเว้นกรณีที่มีเหตุสุดวิสัยหรือเหตุจำเป็นอย่างอื่นอันมิอาจก้าวล่วงได้11
กำหนดสี่สิบแปดชั่วโมงเป็นกำหนดเวลาสูงสุด ไม่ใช่ระยะเวลาที่ควบคุมได้เสมอ สำหรับความผิดลหุโทษ กฎหมายจำกัดไว้แคบกว่า คือควบคุมได้เท่าเวลาที่จะถามคำให้การและรู้ตัวว่าเป็นใครและอยู่ที่ใดเท่านั้น12
เมื่อพนักงานสอบสวนหรือพนักงานอัยการยื่นคำร้องขอหมายขัง ศาลต้องสอบถามผู้ต้องหาว่าจะคัดค้านหรือไม่ ผู้ต้องหามีสิทธิแต่งทนายความเพื่อแถลงคัดค้านและซักถามพยาน ถ้ายังไม่มีทนายความและผู้ต้องหาร้องขอ ศาลต้องตั้งทนายความให้13
ระหว่างนี้ พนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจที่รับตัวผู้ถูกจับมีอำนาจปล่อยชั่วคราวหรือควบคุมไว้ ตามมาตรา ๘๔/๑14 รายละเอียดอยู่ในหน้า การขอปล่อยชั่วคราวในชั้นพนักงานสอบสวน
บันทึกการควบคุมตัวต้องมีข้อมูลอะไร
เจ้าหน้าที่ของรัฐผู้รับผิดชอบการควบคุมตัวต้องบันทึกข้อมูลอย่างน้อยเจ็ดรายการ ได้แก่ อัตลักษณ์ผู้ถูกควบคุม วันเวลาและสถานที่ควบคุม คำสั่งและเหตุแห่งคำสั่ง ผู้ออกคำสั่ง วันเวลาที่ปล่อยตัวและผู้มารับตัว และสภาพร่างกายและจิตใจก่อนควบคุมและก่อนปล่อย ตามพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานฯ มาตรา ๒๓15
บันทึกนี้มีประโยชน์ต่อทั้งผู้ถูกควบคุมและญาติ เพราะแสดงเวลาที่เริ่มควบคุม สถานที่ที่ควบคุม และสภาพร่างกายก่อนและหลังการควบคุม ซึ่งเป็นข้อเท็จจริงที่ใช้ตรวจสอบกำหนดเวลาตามมาตรา ๘๗ ได้
ญาติขอทราบข้อมูลของผู้ถูกควบคุมตัวได้อย่างไร
ญาติ ผู้แทน หรือทนายความของผู้ถูกควบคุมตัว มีสิทธิร้องขอต่อเจ้าหน้าที่ของรัฐผู้รับผิดชอบให้เปิดเผยข้อมูลในบันทึกการควบคุมตัวตามมาตรา ๒๓ ถ้าเจ้าหน้าที่ปฏิเสธ ผู้ร้องขอยื่นคำร้องต่อศาลให้สั่งเปิดเผยได้ ตามพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. ๒๕๖๕ มาตรา ๒๔16
ศาลที่รับคำร้องได้แก่ ศาลที่ผู้ร้องมีภูมิลำเนา หรือศาลอาญาหรือศาลจังหวัดแห่งท้องที่ที่เชื่อว่ามีการทรมานหรือการกระทำต้องห้ามอื่นตามพระราชบัญญัตินี้ หรือที่พบเห็นผู้ถูกกระทำให้สูญหายครั้งสุดท้าย ถ้าศาลสั่งไม่เปิดเผย ผู้ร้องอุทธรณ์ต่อศาลอุทธรณ์ได้ และคำสั่งศาลอุทธรณ์เป็นที่สุด
สิทธินี้มีข้อจำกัด เจ้าหน้าที่หรือศาลอาจไม่เปิดเผยข้อมูล หากผู้ถูกควบคุมอยู่ในอำนาจศาล และการเปิดเผยอาจละเมิดความเป็นส่วนตัว ก่อผลร้ายต่อบุคคล หรือเป็นอุปสรรคต่อการสืบสวนสอบสวน ตามมาตรา ๒๕17
ข้อมูลที่ญาติควรเตรียมเมื่อติดต่อสถานีตำรวจ ได้แก่ ชื่อและนามสกุลของผู้ถูกควบคุม วันเวลาและสถานที่ที่ทราบว่าถูกจับ เอกสารแสดงความเป็นญาติ และชื่อทนายความหรือที่ปรึกษากฎหมายที่จะติดต่อ
ร้องเรียนการปฏิบัติหน้าที่ของตำรวจได้ที่ใด
ผู้ที่ไม่ได้รับความเป็นธรรมจากการกระทำหรือไม่กระทำการของข้าราชการตำรวจอันมิชอบ มีสิทธิร้องเรียนต่อคณะกรรมการพิจารณาเรื่องร้องเรียนตำรวจ (ก.ร.ตร.) ตามพระราชบัญญัติตำรวจแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๕ มาตรา ๕๐ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่ ก.ร.ตร. กำหนด18
สำนักงานตำรวจแห่งชาติเผยแพร่ระเบียบคณะกรรมการพิจารณาเรื่องร้องเรียนตำรวจ ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการร้องเรียนต่อ ก.ร.ตร. ไว้ในหน้ากฎหมายของเว็บไซต์ royalthaipolice.go.th19 ผู้ที่จะร้องเรียนควรอ่านขั้นตอนจากระเบียบฉบับนั้นโดยตรง และเก็บเอกสารที่เกี่ยวกับการจับและการควบคุม เช่น สำเนาบันทึกการจับ ไว้ประกอบเรื่อง
คำพิพากษาศาลฎีกาที่เกี่ยวข้อง
คำพิพากษาศาลฎีกาในหมวดนี้ทุกฉบับเปิดตรวจจากระบบสืบค้นคำพิพากษา คำสั่งคำร้องและคำวินิจฉัยศาลฎีกา เมื่อ ๘ พฤศจิกายน ๒๕๖๙ ข้อความในเครื่องหมายคำพูดคัดจากคำพิพากษาฉบับย่อคำต่อคำ ส่วนข้อความนำหน้าเป็นการสรุปของสำนักงานเพื่อให้เห็นว่าคำวินิจฉัยนั้นใช้กับขั้นตอนที่สถานีตำรวจอย่างไร
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 642/256722
คำรับสารภาพชั้นจับกุมรับฟังไม่ได้ รวมถึงรายละเอียดที่เป็นส่วนหนึ่งของคำรับสารภาพ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ถ้อยคำรับสารภาพของผู้ถูกจับที่ให้ไว้ต่อเจ้าพนักงานผู้จับต้องห้ามรับฟังตามมาตรา ๘๔ วรรคสี่ และ “ถ้อยคำอื่น” ที่จะรับฟังได้ต้องไม่ใช่ส่วนหนึ่งของคำรับสารภาพนั้น ส่วนคำรับสารภาพของผู้ถูกจับคนอื่นที่พาดพิงถึงจำเลยเป็นพยานบอกเล่าและพยานซัดทอดซึ่งมีน้ำหนักน้อย
“แม้ในชั้นจับกุมจำเลยและ ก. จะให้การรับสารภาพตามบันทึกการจับกุมว่าเมทแอมเฟตามีนและอาวุธปืนเป็นของทั้งสองคน แต่คำให้การดังกล่าวเป็นถ้อยคำรับสารภาพของจำเลยผู้ถูกจับที่ให้ไว้ต่อเจ้าพนักงานผู้จับ จึงต้องห้ามมิให้รับฟังเป็นพยานหลักฐาน ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 84 วรรคสี่ ประกอบ พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดียาเสพติด พ.ศ. 2550 มาตรา 3 ส่วนถ้อยคำอื่นที่จะรับฟังเป็นพยานหลักฐานตามบทบัญญัติดังกล่าวต้องไม่ใช่ถ้อยคำที่เป็นส่วนหนึ่งของคำรับสารภาพของจำเลย ข้อความตามบันทึกจับกุมที่ระบุว่าเมทแอมเฟตามีนของกลางเป็นของจำเลย โดยมีรายละเอียดด้วยว่าซื้อมาจากบุคคลอื่นเพื่อนำมาจำหน่ายต่อ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของคำรับสารภาพของจำเลยนั่นเอง จึงต้องห้ามไม่ให้รับฟังเป็นพยาน ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 84 วรรคสี่ ส่วนคำรับสารภาพชั้นจับกุมของ ก. แม้จะไม่ห้ามรับฟังเป็นพยานหลักฐานในคดีของจำเลย แต่ก็ถือเป็นพยานบอกเล่าและซัดทอด ซึ่งมีเงื่อนไขให้รับฟังและมีน้ำหนักน้อยตาม ป.วิ.อ. มาตรา 226/3 และ 227/1”
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6820/256723
ความคุ้มครองตามมาตรา ๘๔ วรรคท้ายใช้เฉพาะถ้อยคำของผู้ถูกจับ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ถ้อยคำที่ให้ไว้ในฐานะผู้ต้องสงสัยระหว่างการซักถามชั้นสืบสวนก่อนถูกจับ หรือในฐานะพยาน ไม่ใช่คำให้การของผู้ถูกจับตามมาตรา ๘๔ วรรคท้าย จึงไม่อยู่ในข้อห้ามรับฟัง ผู้ที่ถูกเชิญไปให้ถ้อยคำก่อนถูกจับจึงควรระมัดระวังถ้อยคำของตนเท่ากับการให้การในฐานะผู้ต้องหา
“การที่จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 ให้การต่อผู้ดำเนินกรรมวิธีซักถามในฐานะผู้ถูกดำเนินกรรมวิธีหรือผู้ต้องสงสัย และให้การต่อพนักงานสอบสวนในฐานะพยาน มิใช่คำให้การของผู้ถูกจับที่ให้ไว้ต่อเจ้าพนักงานผู้จับเพราะขณะนั้นจำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 ยังไม่ได้ถูกจับกุม กรณีไม่อยู่ในบังคับตาม ป.วิ.อ. มาตรา 84 วรรคสี่ คำรับสารภาพและถ้อยคำอื่นของจำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 จึงไม่ต้องห้ามรับฟังตามบทบัญญัติมาตราดังกล่าว ทั้งการสอบปากคำจำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 โดยผู้ดำเนินกรรมวิธีซักถามและพนักงานสอบสวนเป็นการปฏิบัติตามอำนาจหน้าที่โดยชอบ เพราะขณะนั้นยังไม่มีเหตุเพียงพอที่จะดำเนินการขอออกหมายจับจำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 ได้ เนื่องจากยังไม่รู้ว่าจำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 เป็นผู้กระทำความผิดฐานใดหรือไม่ การสอบปากคำจำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 จึงเป็นเพียงการสอบถามเบื้องต้นในชั้นสืบสวนเท่านั้น ผู้ดำเนินกรรมวิธีและพนักงานสอบสวนไม่จำต้องแจ้งสิทธิใด ๆ ให้จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 ทราบก่อน หรือตั้งทนายความให้จำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 หรือให้ญาติของจำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 เข้าร่วมฟังการซักถาม ดังนั้นผลการดำเนินกรรมวิธีและบันทึกการนำชี้ที่เกิดเหตุ บันทึกคำให้การ/ชี้ยืนยันภาพถ่าย บันทึกคำให้การของพยาน รวมทั้งของกลางที่ตรวจยึดได้ จึงเป็นพยานหลักฐานที่เกิดขึ้นและได้มาโดยชอบ ไม่ต้องห้ามรับฟังตาม ป.วิ.อ. มาตรา 226 สามารถนำมารับฟังเป็นพยานหลักฐานลงโทษจำเลยที่ 1 ถึงที่ 4 ได้”
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6766/256124
ข้อห้ามใช้คำรับสารภาพชั้นจับกุมคุ้มครองเฉพาะตัวผู้ถูกจับ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า มาตรา ๘๔ วรรคท้ายห้ามรับฟังคำรับสารภาพชั้นจับกุมเพื่อพิสูจน์ความผิดของผู้ถูกจับผู้ให้ถ้อยคำเท่านั้น ไม่ห้ามรับฟังเพื่อพิสูจน์ความผิดของผู้ร่วมกระทำความผิดคนอื่น
“แม้ ป.วิ.อ. มาตรา 84 ววรรคท้าย ประกอบ พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดียาเสพติด พ.ศ.2550 มาตรา 3 จะห้ามมิให้รับฟังคำรับสารภาพชั้นจับกุมเป็นพยานหลักฐาน แต่กฎหมายห้ามมิให้รับฟังถ้อยคำรับสารภาพของผู้ถูกจับเป็นพยานหลักฐานเพื่อพิสูจน์ความผิดของผู้ถูกจับเท่านั้น แต่มิได้ห้ามรับฟังเป็นพยานหลักฐานเพื่อพิสูจน์ความผิดของผู้ร่วมกระทำความผิดอื่น จึงรับฟังบันทึกการจับกุม บันทึกถ้อยคำ และภาพถ่ายการชี้ตัว ประกอบคำเบิกความของพยานโจทก์ผู้จับกุมเพื่อพิสูจน์ความผิดของจำเลยได้”
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2583/256525
การออกหมายจับผิดตัวเป็นละเมิด ค่าจ้างทนายความและค่าเช่าหลักทรัพย์ประกันเป็นค่าเสียหาย ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า พนักงานสอบสวนมีหน้าที่รวบรวมพยานหลักฐานให้แน่ใจว่าผู้ที่จะขอออกหมายจับเป็นบุคคลเดียวกับคนร้าย เมื่อไม่ตรวจสอบจนมีการจับและฟ้องผิดตัว เป็นละเมิด และค่าจ้างทนายความกับค่าเช่าหลักทรัพย์ในการขอปล่อยชั่วคราวเป็นค่าเสียหายโดยตรง
“การขอให้ออกหมายจับบุคคลใดย่อมส่งผลกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของผู้ที่ถูกออกหมายจับ พนักงานสอบสวนจึงมีหน้าที่ต้องรวบรวมพยานหลักฐานให้เพียงพอที่จะเชื่อได้ว่าโจทก์กระทำผิดจริงซึ่งต้องกระทำด้วยความรอบคอบรัดกุม มิให้เกิดความผิดพลาด โดยเฉพาะอย่างยิ่งต้องเป็นที่แน่ใจว่าโจทก์เป็นบุคคลเดียวกับคนร้ายที่ได้มาจากการรวบรวมพยานหลักฐาน แต่พนักงานสอบสวนไม่ได้ตรวจสอบให้แน่ชัดเสียก่อนว่าโจทก์เป็นบุคคลเดียวกับคนร้ายหรือไม่ก่อนที่จะขอให้ออกหมายจับ ต่อมาพนักงานอัยการฟ้องโจทก์เป็นคดีอาญา เป็นเหตุให้โจทก์ได้รับความเสียหายต้องเสียค่าจ้างทนายความและค่าเช่าหลักทรัพย์ในการขอปล่อยชั่วคราวซึ่งเป็นการกระทำเพื่อปกป้องสิทธิอันชอบธรรมของโจทก์จากการถูกดำเนินคดีโดยมิชอบจึงเป็นค่าเสียหายโดยตรงจากการที่พนักงานสอบสวนทำละเมิด”
กฎหมายเปรียบเทียบ: กำหนดเวลาควบคุมตัวในอังกฤษและเยอรมนี
อังกฤษและเวลส์ห้ามควบคุมบุคคลไว้ในการควบคุมของตำรวจเกินยี่สิบสี่ชั่วโมงโดยยังไม่ได้แจ้งข้อหา ส่วนเยอรมนีกำหนดให้นำผู้ถูกจับที่ไม่ได้ปล่อยตัวไปพบผู้พิพากษาโดยไม่ชักช้า และอย่างช้าภายในวันถัดจากวันที่ถูกจับ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเยอรมัน มาตรา ๑๒๘
กำหนดของอังกฤษอยู่ใน Police and Criminal Evidence Act 1984 (พระราชบัญญัติตำรวจและพยานหลักฐานทางอาญา ค.ศ. ๑๙๘๔) section 41(1) (มาตรา ๔๑ (๑)) และโดยทั่วไปนับเวลาจากที่ผู้ถูกจับไปถึงสถานีตำรวจแห่งแรก
กำหนดเวลาของทั้งสามระบบวัดคนละเรื่อง กำหนดยี่สิบสี่ชั่วโมงของอังกฤษเป็นกำหนดควบคุมก่อนแจ้งข้อหา (charge การแจ้งข้อหาเพื่อดำเนินคดี) และมีบทบัญญัติให้ขยายได้ในมาตราถัดไป20 กำหนดของเยอรมนีเป็นกำหนดนำตัวไปพบผู้พิพากษา21 ส่วนกำหนดสี่สิบแปดชั่วโมงของไทยตามมาตรา ๘๗ วรรคสาม เป็นกำหนดนำตัวไปศาลเพื่อขอหมายขัง เมื่อไม่ได้ปล่อยชั่วคราวและต้องควบคุมต่อ
สำหรับผู้อ่านในประเทศไทย ข้อที่ทั้งสามระบบมีร่วมกันคือ จุดเริ่มนับเวลาที่ชัดเจน ซึ่งในกฎหมายไทยคือเวลาที่ผู้ถูกจับไปถึงที่ทำการของพนักงานสอบสวน ญาติหรือทนายความจึงควรบันทึกเวลานี้ไว้ และใช้บันทึกการควบคุมตัวตามพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานฯ มาตรา ๒๓ ตรวจสอบได้
คำถามที่พบบ่อย
คำถามในหมวดนี้เป็นคำถามที่ผู้ที่ต้องไปสถานีตำรวจถามบ่อย คำตอบเป็นหลักทั่วไปตามตัวบทที่ยกไว้ในเชิงอรรถของหน้านี้ ผลของแต่ละเรื่องขึ้นกับข้อเท็จจริงและพยานหลักฐาน
ตำรวจควบคุมตัวได้กี่ชั่วโมง
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๘๗ ห้ามควบคุมเกินกว่าจำเป็นตามพฤติการณ์แห่งคดี และถ้าต้องควบคุมต่อเพื่อสอบสวน ต้องนำตัวไปศาลภายในสี่สิบแปดชั่วโมงนับแต่ไปถึงที่ทำการของพนักงานสอบสวน เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัยหรือเหตุจำเป็นอื่นอันมิอาจก้าวล่วงได้
ผู้ถูกจับต้องเสียค่าโทรศัพท์แจ้งญาติหรือไม่
ไม่ต้อง มาตรา ๘๔ วรรคสอง บัญญัติให้จัดให้ผู้ถูกจับติดต่อญาติหรือผู้ที่ไว้วางใจได้ในโอกาสแรก และมิให้เรียกค่าใช้จ่ายใด ๆ จากผู้ถูกจับ
ผู้ถูกจับได้รับเอกสารอะไรจากเจ้าพนักงาน
มาตรา ๘๔ วรรคหนึ่ง (๑) กำหนดให้เจ้าพนักงานผู้จับมอบสำเนาบันทึกการจับแก่ผู้ถูกจับ ในกรณีที่เจ้าพนักงานเป็นผู้จับ
ญาติจะรู้ได้อย่างไรว่าผู้ถูกจับถูกควบคุมที่ใด
ผู้ถูกจับมีสิทธิแจ้งหรือขอให้เจ้าพนักงานแจ้งญาติถึงสถานที่ควบคุมในโอกาสแรกตามมาตรา ๗/๑ และญาติมีสิทธิร้องขอข้อมูลในบันทึกการควบคุมตัวตามพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานฯ มาตรา ๒๔
การจับต้องถ่ายวิดีโอหรือไม่
พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานฯ มาตรา ๒๒ กำหนดให้บันทึกภาพและเสียงอย่างต่อเนื่องในขณะจับและควบคุมจนส่งตัวให้พนักงานสอบสวนหรือปล่อยตัว เว้นแต่มีเหตุสุดวิสัย ซึ่งต้องบันทึกเหตุนั้นไว้ในบันทึกการควบคุมตัว
ติดต่อสอบถาม
ญาติของผู้ถูกจับ หรือผู้ที่ประสงค์ให้ที่ปรึกษากฎหมายของสำนักงานติดตามเรื่องที่สถานีตำรวจ ติดต่อสอบถามแบบรักษาความลับ (Confidential Enquiry การติดต่อสอบถามที่ข้อมูลไม่ถูกเปิดเผยต่อบุคคลภายนอก) ได้ที่ +66 81 654 5922 หรือ contact@eksiamlegal.com