ปรับปรุงล่าสุด · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา เอกสยาม ชัยศร ที่ปรึกษากฎหมาย
สาระสำคัญ
- การสอบสวนใช้ภาษาไทย และใช้ล่ามเมื่อจำเป็นต้องแปล ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๓ วรรคหนึ่ง
- ผู้เสียหาย ผู้ต้องหา จำเลย หรือพยานที่ไม่สามารถพูดหรือเข้าใจภาษาไทยและไม่มีล่าม พนักงานสอบสวนต้องจัดหาล่ามให้โดยไม่ชักช้า ตามมาตรา ๑๓ วรรคสอง หลักเดียวกันใช้กับผู้ที่เข้าใจเฉพาะภาษาไทยท้องถิ่นหรือภาษาถิ่น
- ผู้ที่ไม่สามารถพูดหรือได้ยินหรือสื่อความหมายได้ มีสิทธิได้รับล่ามภาษามือหรือวิธีสื่อความหมายอื่น ตามมาตรา ๑๓ วรรคสาม
- ล่ามต้องแปลให้ถูกต้อง ต้องสาบานหรือปฏิญาณตน และต้องลงลายมือชื่อในคำแปล ตามมาตรา ๑๓ วรรคสี่และวรรคห้า
- ค่าป่วยการ ค่าพาหนะ และค่าเช่าที่พักของล่ามที่จัดหาให้ พนักงานสอบสวนเป็นผู้สั่งจ่ายตามระเบียบของหน่วยงาน ตามมาตรา ๑๓ วรรคท้าย
- เด็กหรือเยาวชนที่ไม่เข้าใจภาษาไทยต้องได้รับล่ามในการสอบสวน ตามพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวฯ มาตรา ๗๕ วรรคหนึ่ง
- ผู้ต้องหามีสิทธิให้ทนายความหรือผู้ที่ไว้วางใจเข้าฟังการสอบปากคำที่ใช้ล่าม ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๓๔/๓
ใครมีสิทธิได้รับล่ามในชั้นสอบสวน
ผู้เสียหาย ผู้ต้องหา จำเลย หรือพยาน ที่ไม่สามารถพูดหรือเข้าใจภาษาไทย หรือพูดหรือเข้าใจเฉพาะภาษาไทยท้องถิ่นหรือภาษาถิ่น และไม่มีล่าม มีสิทธิได้รับล่ามที่พนักงานสอบสวนจัดหาให้โดยไม่ชักช้า ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๓ วรรคสอง1
สิทธินี้ไม่ได้จำกัดเฉพาะผู้ต้องหา ผู้เสียหายที่ไปแจ้งความร้องทุกข์ และพยานที่ไปให้ปากคำ อยู่ในความคุ้มครองของมาตรา ๑๓ เช่นเดียวกัน ผู้ที่พูดภาษาไทยได้บ้างแต่ไม่เข้าใจถ้อยคำที่ใช้ในการสอบสวน ควรแจ้งพนักงานสอบสวนให้ทราบตั้งแต่ต้น เพื่อให้พิจารณาจัดหาล่ามตามมาตรา ๑๓
ล่ามภาษามือและวิธีสื่อความหมายอื่น
ผู้เสียหาย ผู้ต้องหา จำเลย หรือพยาน ที่ไม่สามารถพูดหรือได้ยิน หรือสื่อความหมายได้ และไม่มีล่ามภาษามือ พนักงานสอบสวนต้องจัดหาล่ามภาษามือ หรือจัดให้ถามตอบหรือสื่อความหมายโดยวิธีอื่นที่เห็นสมควร ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๓ วรรคสาม2
ผู้ที่ต้องการล่ามภาษามือควรแจ้งพนักงานสอบสวนล่วงหน้าก่อนวันนัด เพื่อให้มีเวลาจัดหาล่ามที่เหมาะสม และควรแจ้งวิธีสื่อสารที่ตนใช้ได้ดีที่สุด เช่น ภาษามือไทย การเขียน หรือการใช้อุปกรณ์ช่วยสื่อสาร
ล่ามมีหน้าที่อะไร
ล่ามต้องแปลให้ถูกต้อง ต้องสาบานหรือปฏิญาณตนว่าจะทำหน้าที่โดยสุจริต จะไม่เพิ่มเติมหรือตัดทอนสิ่งที่แปล และต้องลงลายมือชื่อในคำแปล ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๓ วรรคสี่และวรรคห้า3 หน้าที่เหล่านี้ทำให้คำแปลเป็นหลักฐานที่ตรวจสอบย้อนหลังได้
หน้าที่เหล่านี้ใช้กับล่ามทุกคนที่แปลคำให้การหรือคำพยาน มาตรา ๑๓ วรรคสอง ใช้ถ้อยคำว่า "และไม่มีล่าม" หน้าที่จัดหาล่ามของพนักงานสอบสวนจึงเกิดขึ้นเมื่อบุคคลนั้นไม่มีล่าม แต่ไม่ว่าล่ามมาจากทางใด ล่ามต้องสาบานหรือปฏิญาณตนและลงลายมือชื่อในคำแปลตามวรรคสี่และวรรคห้า
ใครจ่ายค่าล่าม
ล่ามที่พนักงานสอบสวนจัดหาให้ตามมาตรา ๑๓ ได้รับค่าป่วยการ ค่าพาหนะเดินทาง และค่าเช่าที่พัก ตามที่พนักงานสอบสวนสั่งจ่าย ตามระเบียบที่สำนักงานตำรวจแห่งชาติหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกำหนดโดยความเห็นชอบของกระทรวงการคลัง ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๓ วรรคท้าย4
หน้านี้ยังไม่ได้ระบุอัตราค่าป่วยการ เพราะอัตรากำหนดในระเบียบของหน่วยงาน ซึ่งยังไม่ได้เปิดตรวจจากแหล่งของหน่วยงานในรอบนี้
การแจ้งสิทธิต้องแปลให้เข้าใจ
การแจ้งสิทธิมีวัตถุประสงค์ให้ผู้รับแจ้งเข้าใจสิทธิของตน และประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๓ วรรคหนึ่ง กำหนดให้ใช้ล่ามในการสอบสวนเมื่อจำเป็นต้องแปล ผู้ที่ไม่เข้าใจภาษาไทยจึงควรขอล่ามตั้งแต่ขั้นแจ้งสิทธิ
สิทธิที่เจ้าพนักงานต้องแจ้งขณะจับ เมื่อถึงที่ทำการของพนักงานสอบสวน และก่อนถามคำให้การ ได้แก่ สิทธิที่จะให้การหรือไม่ให้การ สิทธิพบและปรึกษาทนายความ และสิทธิแจ้งญาติ ตามมาตรา ๘๓ วรรคสอง มาตรา ๘๔ และมาตรา ๑๓๔/๔5
ถ้อยคำที่ผู้ต้องหาให้ไว้ก่อนได้รับแจ้งสิทธิตามมาตรา ๑๓๔/๔ วรรคหนึ่ง รับฟังเป็นพยานหลักฐานพิสูจน์ความผิดของผู้นั้นไม่ได้6 ผู้ต้องหาที่ไม่เข้าใจภาษาไทยจึงควรขอล่ามก่อนเริ่มการแจ้งสิทธิ ไม่ใช่หลังจากเริ่มถามคำให้การแล้ว
การอ่านบันทึกที่ทำเป็นภาษาไทย
บันทึกการสอบสวนทำเป็นภาษาไทยตามมาตรา ๑๓ ผู้ที่ไม่อ่านภาษาไทยควรขอให้ล่ามแปลบันทึกทั้งฉบับให้ฟังก่อนลงลายมือชื่อ และขอแก้ไขข้อความที่ไม่ตรงกับที่ให้ถ้อยคำไว้ ข้อที่ควรตรวจ ได้แก่ ชื่อ วันเดือนปีเกิด และเลขหนังสือเดินทาง ลำดับเหตุการณ์ จำนวนเงิน และข้อความที่แสดงว่าได้รับแจ้งสิทธิแล้ว
ข้อที่ควรเตรียมสำหรับผู้ที่ไม่ใช้ภาษาไทย
- หนังสือเดินทางหรือเอกสารแสดงตนฉบับจริง
- ภาษาที่ใช้ได้ดีที่สุด และภาษาที่สองถ้ามี เพื่อให้พนักงานสอบสวนจัดหาล่ามได้ตรง
- เอกสารที่เกี่ยวกับเรื่องพร้อมคำแปล ถ้ามี
- ชื่อและช่องทางติดต่อของญาติหรือผู้ที่ไว้วางใจ สำหรับใช้สิทธิตามมาตรา ๗/๑
ล่ามในขั้นจับและขั้นส่งตัวที่สถานีตำรวจ
ก่อนถึงขั้นถามคำให้การ ผู้ถูกจับต้องได้รับแจ้งข้อกล่าวหาและสิทธิมาแล้วหลายครั้ง ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๘๓ วรรคสอง และมาตรา ๘๔ การแจ้งเหล่านี้มีวัตถุประสงค์ให้ผู้ถูกจับรู้ว่าถูกกล่าวหาเรื่องใดและมีสิทธิอะไร ผู้ที่ไม่เข้าใจภาษาไทยจึงควรบอกเจ้าพนักงานตั้งแต่ขณะถูกจับว่าต้องการล่าม
ขณะจับ เจ้าพนักงานผู้จับต้องแจ้งข้อกล่าวหา แสดงหมายจับถ้ามี และแจ้งว่าผู้ถูกจับมีสิทธิที่จะไม่ให้การหรือให้การก็ได้ ถ้อยคำของผู้ถูกจับอาจใช้เป็นพยานหลักฐาน และผู้ถูกจับมีสิทธิพบและปรึกษาทนายความหรือผู้ซึ่งจะเป็นทนายความ ตามมาตรา ๘๓ วรรคสอง7
เมื่อถึงที่ทำการของพนักงานสอบสวน เจ้าพนักงานผู้จับต้องแจ้งข้อกล่าวหาและรายละเอียดเหตุแห่งการจับ อ่านหมายจับให้ฟังถ้ามี และมอบสำเนาบันทึกการจับให้ผู้ถูกจับ ตามมาตรา ๘๔ วรรคหนึ่ง (๑)8 จากนั้นพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจต้องแจ้งสิทธิตามมาตรา ๗/๑ และจัดให้ผู้ถูกจับติดต่อญาติหรือผู้ที่ไว้วางใจ ตามมาตรา ๘๔ วรรคสอง9
ความเห็นของสำนักงาน มาตรา ๑๓ วรรคหนึ่ง ใช้ถ้อยคำว่า "การสอบสวน ไต่สวนมูลฟ้อง หรือพิจารณา" ส่วนหน้าที่แจ้งในขั้นจับและขั้นส่งตัวบัญญัติแยกไว้ในมาตรา ๘๓ และมาตรา ๘๔ ผู้ถูกจับที่ไม่เข้าใจภาษาไทยจึงควรบอกให้ชัดว่าไม่เข้าใจข้อความที่แจ้ง ขอให้มีผู้แปลบันทึกการจับก่อนลงลายมือชื่อ และเก็บสำเนาบันทึกการจับที่ได้รับตามมาตรา ๘๔ (๑) ไว้ให้ผู้แปลที่ไว้วางใจอ่านภายหลัง ระหว่างที่ยังไม่มีล่าม ผู้ถูกจับยังคงมีสิทธิไม่ให้การตามมาตรา ๘๓ วรรคสอง
ทนายความหรือผู้ที่ไว้วางใจเข้าฟังการสอบปากคำที่ใช้ล่าม
ผู้ต้องหามีสิทธิให้ทนายความหรือผู้ซึ่งตนไว้วางใจเข้าฟังการสอบปากคำตน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๓๔/๓ สิทธินี้ใช้กับการสอบปากคำที่ใช้ล่ามเช่นเดียวกับการสอบปากคำเป็นภาษาไทย และทำให้มีผู้ฟังอีกคนหนึ่งที่ช่วยสังเกตได้ว่าคำแปลตรงกับถ้อยคำที่ผู้ต้องหาพูด10
ล่ามกับผู้ที่ไว้วางใจมีบทบาทต่างกัน ล่ามมีหน้าที่แปลให้ถูกต้อง และต้องสาบานหรือปฏิญาณตนตามมาตรา ๑๓ วรรคสี่ ส่วนผู้ที่ไว้วางใจตามมาตรา ๑๓๔/๓ มีสิทธิเข้าฟังการสอบปากคำ ประมวลกฎหมายไม่ได้กำหนดให้ผู้ที่ไว้วางใจต้องแปล ถ้าผู้ที่ไว้วางใจพูดได้ทั้งสองภาษา เขาช่วยชี้ได้ว่าคำแปลตอนใดตกหล่น เพื่อให้ผู้ต้องหาขอแก้ไขก่อนลงลายมือชื่อ
ในคดีที่มีอัตราโทษจำคุก ก่อนเริ่มถามคำให้การ พนักงานสอบสวนต้องถามผู้ต้องหาว่ามีทนายความหรือไม่ ถ้าไม่มีและผู้ต้องหาต้องการทนายความ รัฐต้องจัดหาให้ ตามมาตรา ๑๓๔/๑ วรรคสอง11 ผู้ต้องหาที่ไม่เข้าใจภาษาไทยควรได้ยินคำถามนี้ผ่านล่าม และตอบให้ชัดว่าต้องการทนายความหรือไม่ เพราะคำตอบจะถูกบันทึกไว้ในบันทึกคำให้การ ผลของคำตอบนี้อธิบายไว้ในหน้า สิทธิผู้ต้องหาชั้นสอบสวน
ผู้เสียหายและพยานที่ให้ปากคำผ่านล่าม
พนักงานสอบสวนมีอำนาจออกหมายเรียกผู้เสียหายหรือบุคคลที่ถ้อยคำอาจเป็นประโยชน์แก่คดีมาถามปากคำ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๓๓ ผู้เสียหายและพยานที่ไม่เข้าใจภาษาไทยมีสิทธิได้รับล่ามตามมาตรา ๑๓ วรรคสอง เช่นเดียวกับผู้ต้องหา และการถามปากคำผ่านล่ามต้องเป็นไปตามบทบัญญัติว่าด้วยพยานบุคคล12
มาตรา ๑๓๓ วรรคสอง ให้พนักงานสอบสวนให้ผู้ให้ถ้อยคำสาบานหรือปฏิญาณตัวก่อนก็ได้ เมื่อการถามปากคำทำผ่านล่าม จึงอาจมีการสาบานหรือปฏิญาณตนสองฐานะ ฐานะแรกคือผู้ให้ถ้อยคำตามมาตรา ๑๓๓ ฐานะที่สองคือล่ามตามมาตรา ๑๓ วรรคสี่ ผู้ให้ถ้อยคำควรขอให้ล่ามแปลข้อความที่ตนสาบานหรือปฏิญาณให้เข้าใจก่อน
มาตรา ๑๓๓ วรรคสาม ห้ามพนักงานสอบสวนตักเตือน พูดให้ท้อใจ หรือใช้กลอุบายอื่นเพื่อป้องกันมิให้บุคคลใดให้ถ้อยคำซึ่งอยากจะให้ด้วยความเต็มใจ13 ข้อห้ามนี้คุ้มครองผู้ที่ประสงค์จะให้ถ้อยคำ ผู้เสียหายชาวต่างชาติที่ยังมีข้อเท็จจริงจะเล่าเพิ่มจึงควรแจ้งผ่านล่ามให้บันทึกไว้ให้ครบ สิทธิอื่นของผู้เสียหายและพยานอธิบายไว้ในหน้า ให้ปากคำในฐานะผู้เสียหายหรือพยาน
เด็กและเยาวชนที่ไม่เข้าใจภาษาไทย
การสอบสวนเด็กหรือเยาวชนต้องใช้ภาษาและถ้อยคำที่เด็กหรือเยาวชนเข้าใจ และถ้าเด็กหรือเยาวชนไม่สามารถสื่อสารหรือไม่เข้าใจภาษาไทย ต้องจัดหาล่ามให้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา หรือจัดหาเทคโนโลยีสิ่งอำนวยความสะดวกหรือความช่วยเหลืออื่นตามกฎหมายว่าด้วยคนพิการ ตามพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. ๒๕๕๓ มาตรา ๗๕ วรรคหนึ่ง14
ในการแจ้งข้อกล่าวหาและสอบปากคำเด็กหรือเยาวชนซึ่งต้องหาว่ากระทำความผิด ต้องมีที่ปรึกษากฎหมายของเด็กหรือเยาวชนร่วมอยู่ด้วยทุกครั้ง ตามมาตรา ๗๕ วรรคสอง15 และบิดา มารดา ผู้ปกครอง หรือบุคคลที่เด็กอาศัยอยู่ด้วย เข้าร่วมรับฟังได้ ตามมาตรา ๗๕ วรรคสาม16
เด็กหรือเยาวชนชาวต่างชาติจึงอาจมีผู้ร่วมอยู่ในการสอบปากคำสามฝ่าย คือ ล่าม ที่ปรึกษากฎหมายของเด็กหรือเยาวชน และบิดามารดาหรือผู้ปกครอง แต่ละฝ่ายมีหน้าที่ต่างกัน บิดามารดาที่ไม่เข้าใจภาษาไทยควรขอให้ล่ามแปลให้ตนฟังด้วย รายละเอียดขั้นตอนของเด็กและเยาวชนอยู่ในหน้า เด็กหรือเยาวชนถูกจับ
เมื่อคำแปลคลาดเคลื่อน
ล่ามต้องแปลให้ถูกต้อง และต้องสาบานหรือปฏิญาณตนว่าจะไม่เพิ่มเติมหรือตัดทอนสิ่งที่แปล ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๓ วรรคสี่ เมื่อผู้ให้ถ้อยคำพบว่าคำแปลคลาดเคลื่อน ควรแจ้งพนักงานสอบสวนทันที และขอให้บันทึกข้อความที่ถูกต้องก่อนลงลายมือชื่อ
พนักงานสอบสวนต้องให้โอกาสผู้ต้องหาที่จะแก้ข้อหาและแสดงข้อเท็จจริงอันเป็นประโยชน์แก่ตน ตามมาตรา ๑๓๔ วรรคสี่17 ความเห็นของสำนักงาน ผู้ต้องหาที่พบภายหลังว่าคำให้การบางตอนถูกแปลคลาดเคลื่อน ใช้สิทธิตามวรรคนี้ขอให้การเพิ่มเติมเพื่อแก้ข้อความนั้นได้ โดยควรระบุให้ชัดว่าข้อความเดิมตอนใดไม่ตรงกับที่ตนพูด
ข้อปฏิบัติที่ช่วยลดความคลาดเคลื่อน
- ขอให้ล่ามแปลบันทึกกลับให้ฟังทีละตอน ไม่ใช่สรุปทั้งฉบับ
- ชี้ข้อความที่คลาดเคลื่อนและขอให้แก้ในบันทึกก่อนลงลายมือชื่อ
- จดชื่อล่ามและภาษาที่ใช้ ซึ่งล่ามต้องลงลายมือชื่อไว้ในคำแปลตามมาตรา ๑๓ วรรคห้า
- ถ้ามีทนายความหรือผู้ที่ไว้วางใจเข้าฟัง ขอให้บุคคลนั้นช่วยตรวจคำแปลตอนสำคัญ เช่น วันเวลา จำนวนเงิน และการปฏิเสธหรือรับข้อกล่าวหา
ศาลฎีกาวางหลักเรื่องผลของถ้อยคำที่ผู้ต้องหาให้ไว้ก่อนได้รับแจ้งสิทธิไว้ในคำพิพากษาที่ยกในหมวดคำพิพากษาศาลฎีกาของหน้านี้ คำพิพากษานั้นไม่ใช่เรื่องล่ามโดยตรง และสำนักงานยังไม่พบคำพิพากษาศาลฎีกาที่วินิจฉัยเรื่องล่ามตามมาตรา ๑๓ ซึ่งเปิดตรวจจากระบบของศาลได้ในรอบนี้
คำพิพากษาศาลฎีกาที่เกี่ยวข้อง
คำพิพากษาศาลฎีกาในหมวดนี้ทุกฉบับเปิดตรวจจากระบบสืบค้นคำพิพากษา คำสั่งคำร้องและคำวินิจฉัยศาลฎีกา เมื่อ ๘ พฤศจิกายน ๒๕๖๙ ข้อความในเครื่องหมายคำพูดคัดจากคำพิพากษาฉบับย่อคำต่อคำ ส่วนข้อความนำหน้าเป็นการสรุปของสำนักงานเพื่อให้เห็นว่าคำวินิจฉัยนั้นใช้กับขั้นตอนที่สถานีตำรวจอย่างไร
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5873/256719
ผลของถ้อยคำที่ให้ก่อนได้รับแจ้งสิทธิ และบุคคลที่ไว้วางใจเข้าฟังการสอบปากคำ คดีนี้ไม่ใช่เรื่องล่ามโดยตรง ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ผู้ต้องหาเลือกให้บุคคลที่ตนไว้วางใจเข้าฟังการสอบปากคำแทนทนายความได้ และตามมาตรา ๑๓๔/๔ วรรคท้าย ถ้อยคำที่ผู้ต้องหาให้ไว้ก่อนได้รับแจ้งสิทธิรับฟังเป็นพยานหลักฐานพิสูจน์ความผิดของผู้นั้นไม่ได้ ความเห็นของสำนักงาน หลักนี้เป็นเหตุผลให้ผู้ที่ไม่เข้าใจภาษาไทยขอล่ามก่อนเริ่มการแจ้งสิทธิ
“ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 134/1 วรรคสอง บัญญัติว่า "ในคดีที่มีอัตราโทษจำคุก ก่อนเริ่มถามคำให้การให้พนักงานสอบสวนถามผู้ต้องหาว่ามีทนายความหรือไม่ ถ้าไม่มีและผู้ต้องหาต้องการทนายความ ให้รัฐจัดหาทนายความให้" ซึ่งปรากฏตามบันทึกคำให้การของผู้ต้องหาว่า พนักงานสอบสวนแจ้งข้อหาและแจ้งสิทธิให้จำเลยที่ 1 ทราบแล้วและสอบถามเรื่องทนายความหรือผู้ที่ไว้วางใจเข้าร่วมรับฟังการสอบสวน จำเลยที่ 1 ให้การว่าไม่มีและไม่ต้องการทนายความ จำเลยที่ 1 ต้องการให้มารดาผู้ซึ่งตนไว้วางใจเข้าร่วมรับฟังการสอบสวน การที่พนักงานสอบสวนทำการสอบสวนจำเลยที่ 1 โดยไม่ได้จัดหาทนายความให้ คงจัดให้มารดาจำเลยเข้าร่วมรับฟังการสอบสวนตามคำให้การของจำเลยที่ 1 ดังกล่าว จึงเป็นการสอบสวนที่ชอบด้วยกฎหมายแล้ว อย่างไรก็ตาม ในบทบัญญัติมาตรา 134/4 วรรคท้าย บัญญัติไว้เพียงว่า ถ้อยคำใด ๆ ที่ผู้ต้องหาให้ไว้ต่อพนักงานสอบสวนก่อนมีการแจ้งสิทธิตามวรรคหนึ่ง หรือก่อนที่จะดำเนินการตามมาตรา 134/1 จะรับฟังเป็นพยานหลักฐานในการพิสูจน์ความผิดของผู้นั้นไม่ได้ ฉะนั้นแม้พนักงานสอบสวนจะจัดหาหรือไม่จัดหาทนายความให้แก่จำเลยที่ 1 ก็ไม่ทำให้การสอบสวนไม่ชอบแต่อย่างใด”
กฎหมายเปรียบเทียบ: สิทธิได้รับล่ามตามมาตรฐานของสหภาพยุโรป
Directive 2010/64/EU (คำสั่งของสหภาพยุโรปว่าด้วยสิทธิได้รับการแปลในคดีอาญา) Article 2(1) (ข้อ ๒ (๑)) กำหนดให้รัฐสมาชิกจัดล่ามให้ผู้ต้องหาหรือจำเลยที่ไม่พูดหรือไม่เข้าใจภาษาที่ใช้ในคดี โดยไม่ชักช้า รวมถึงระหว่างการสอบปากคำโดยตำรวจ ตรงกับมาตรา ๑๓ วรรคสอง ของไทย
Directive เป็นกฎหมายที่รัฐสมาชิกต้องนำไปบัญญัติเป็นกฎหมายภายใน ความต่างอยู่ที่กลุ่มบุคคลที่ได้รับความคุ้มครอง Article 2(1) (ข้อ ๒ (๑)) ของ Directive ฉบับนี้กล่าวถึงผู้ต้องหาหรือจำเลย (suspected or accused persons ผู้ต้องสงสัยหรือผู้ถูกกล่าวหา)18 ส่วนมาตรา ๑๓ วรรคสอง ของไทยครอบคลุมผู้เสียหายและพยานด้วย และวรรคสามยังรับรองล่ามภาษามือไว้โดยเฉพาะ
สำหรับผู้อ่านในประเทศไทย ข้อนี้หมายความว่า ผู้เสียหายชาวต่างชาติที่ไปแจ้งความ มีสิทธิได้รับล่ามตามกฎหมายไทยในฐานะผู้เสียหาย ไม่จำเป็นต้องรอให้มีผู้ต้องหาในคดีก่อน
คำถามที่พบบ่อย
คำถามในหมวดนี้เป็นคำถามที่ผู้ที่ต้องไปสถานีตำรวจถามบ่อย คำตอบเป็นหลักทั่วไปตามตัวบทที่ยกไว้ในเชิงอรรถของหน้านี้ ผลของแต่ละเรื่องขึ้นกับข้อเท็จจริงและพยานหลักฐาน
ชาวต่างชาติไปแจ้งความต้องหาล่ามมาเองหรือไม่
ไม่จำเป็น ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๓ วรรคสอง กำหนดให้พนักงานสอบสวนจัดหาล่ามให้ผู้เสียหายที่ไม่สามารถพูดหรือเข้าใจภาษาไทยและไม่มีล่ามโดยไม่ชักช้า
ผู้ที่พูดภาษาไทยได้บ้างขอล่ามได้หรือไม่
มาตรา ๑๓ วรรคสอง ใช้ถ้อยคำว่า "ไม่สามารถพูดหรือเข้าใจภาษาไทย" ผู้ที่ไม่เข้าใจภาษาไทยในระดับที่ใช้ในการสอบสวนควรแจ้งพนักงานสอบสวนและขอล่ามตั้งแต่ต้น
ล่ามต้องสาบานตนหรือไม่
ต้อง มาตรา ๑๓ วรรคสี่ กำหนดให้ล่ามสาบานหรือปฏิญาณตนว่าจะทำหน้าที่โดยสุจริต ไม่เพิ่มเติมหรือตัดทอนสิ่งที่แปล
ผู้พิการทางการได้ยินไปให้ปากคำที่สถานีตำรวจ มีสิทธิอะไร
มาตรา ๑๓ วรรคสาม กำหนดให้พนักงานสอบสวนจัดหาล่ามภาษามือ หรือจัดให้ถามตอบหรือสื่อความหมายโดยวิธีอื่นที่เห็นสมควร
ถูกจับแล้วยังไม่มีล่าม ควรทำอย่างไร
ผู้ถูกจับควรบอกเจ้าพนักงานว่าไม่เข้าใจภาษาไทยและต้องการล่าม ระหว่างที่ยังไม่มีล่าม ผู้ถูกจับยังมีสิทธิที่จะไม่ให้การตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๘๓ วรรคสอง และเมื่อถึงขั้นสอบสวน พนักงานสอบสวนต้องจัดหาล่ามให้โดยไม่ชักช้าตามมาตรา ๑๓ วรรคสอง
ญาติที่พูดได้สองภาษาทำหน้าที่ล่ามได้หรือไม่
มาตรา ๑๓ ไม่ได้กำหนดคุณสมบัติของล่ามไว้ แต่ไม่ว่าล่ามเป็นผู้ใด ต้องสาบานหรือปฏิญาณตนว่าจะแปลโดยสุจริตและลงลายมือชื่อในคำแปลตามมาตรา ๑๓ วรรคสี่และวรรคห้า ญาติที่เข้าฟังในฐานะผู้ที่ไว้วางใจตามมาตรา ๑๓๔/๓ ทำหน้าที่ต่างจากล่าม
เด็กต่างชาติถูกกล่าวหา ต้องมีผู้ใดอยู่ด้วยในการสอบปากคำ
พระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวฯ มาตรา ๗๕ กำหนดให้มีที่ปรึกษากฎหมายของเด็กหรือเยาวชนร่วมอยู่ด้วยทุกครั้ง ให้จัดหาล่ามถ้าเด็กไม่เข้าใจภาษาไทย และให้บิดามารดาหรือผู้ปกครองเข้าร่วมรับฟังได้
คำแปลในบันทึกคำให้การผิด แก้ได้หรือไม่
ผู้ให้ถ้อยคำควรแจ้งพนักงานสอบสวนก่อนลงลายมือชื่อ ถ้าพบภายหลัง ผู้ต้องหามีสิทธิได้รับโอกาสแสดงข้อเท็จจริงอันเป็นประโยชน์แก่ตนตามมาตรา ๑๓๔ วรรคสี่ จึงขอให้การเพิ่มเติมเพื่อแก้ข้อความที่คลาดเคลื่อนได้
ติดต่อสอบถาม
ผู้ที่ไม่ใช้ภาษาไทยหรือญาติที่ต้องการให้ที่ปรึกษากฎหมายของสำนักงานประสานเรื่องล่ามและติดตามขั้นตอนที่สถานีตำรวจ ติดต่อสอบถามแบบรักษาความลับ (Confidential Enquiry การติดต่อสอบถามที่ข้อมูลไม่ถูกเปิดเผยต่อบุคคลภายนอก) ได้ที่ +66 81 654 5922 หรือ contact@eksiamlegal.com