ปรับปรุงล่าสุด · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา เอกสยาม ชัยศร ที่ปรึกษากฎหมาย
สาระสำคัญ
- พนักงานอัยการยื่นฟ้องคดีใดต่อศาลไม่ได้ ถ้ายังไม่มีการสอบสวนในความผิดนั้น ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๒๐
- การสอบสวนที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายถือเท่ากับไม่มีการสอบสวน และพนักงานอัยการไม่มีอำนาจฟ้อง ตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๓๔๖๒/๒๕๖๗
- ความผิดต่อส่วนตัวสอบสวนได้ต่อเมื่อมีคำร้องทุกข์ตามระเบียบ ตามมาตรา ๑๒๑ วรรคสอง
- ถ้อยคำที่ผู้ต้องหาให้ไว้ก่อนได้รับแจ้งสิทธิรับฟังพิสูจน์ความผิดของผู้นั้นไม่ได้ ตามมาตรา ๑๓๔/๔ วรรคท้าย ส่วนกรณีที่แจ้งสิทธิแล้วแต่ไม่จัดหาทนายความเพราะผู้ต้องหาตอบว่าไม่ต้องการ ไม่ทำให้การสอบสวนไม่ชอบ ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๕๘๗๓/๒๕๖๗
- เมื่อการสอบสวนเสร็จ พนักงานสอบสวนส่งสำนวนพร้อมความเห็นไปยังพนักงานอัยการ และพนักงานอัยการสั่งให้สอบสวนเพิ่มเติมได้ ตามมาตรา ๑๔๐ ถึงมาตรา ๑๔๓
- เมื่อมีคำสั่งเด็ดขาดไม่ฟ้องแล้ว ห้ามสอบสวนบุคคลนั้นในเรื่องเดียวกันอีก เว้นแต่มีพยานหลักฐานใหม่อันสำคัญ ตามมาตรา ๑๔๗
การสอบสวนคืออะไร และใครเป็นผู้สอบสวน
การสอบสวน หมายถึงการรวบรวมพยานหลักฐานและการดำเนินการอื่นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาที่พนักงานสอบสวนทำเกี่ยวกับความผิดที่กล่าวหา เพื่อทราบข้อเท็จจริง พิสูจน์ความผิด และนำตัวผู้กระทำผิดมาฟ้องลงโทษ ตามมาตรา ๒ (๑๑) ส่วนพนักงานสอบสวนคือเจ้าพนักงานที่กฎหมายให้มีอำนาจสอบสวน ตามมาตรา ๒ (๖)1
นิยามนี้แสดงว่าการสอบสวนไม่ใช่การถามคำให้การผู้ต้องหาเพียงอย่างเดียว การรับคำร้องทุกข์ การถามปากคำผู้เสียหายและพยาน การรวบรวมเอกสารและพยานวัตถุ การแจ้งข้อหา และการถามคำให้การผู้ต้องหา ล้วนเป็นส่วนของการสอบสวน และทั้งหมดรวมอยู่ในสำนวนการสอบสวนที่ส่งไปยังพนักงานอัยการ
ผู้ที่ไปสถานีตำรวจในฐานะใดก็ตาม จึงเป็นส่วนหนึ่งของสำนวนที่พนักงานอัยการจะใช้ตัดสินใจว่าจะฟ้องหรือไม่ฟ้อง ถ้อยคำที่ให้ไว้และเอกสารที่ยื่นในชั้นนี้มีผลต่อคดีต่อไป หน้าที่เกี่ยวกับหมายเรียกอธิบายไว้ในหน้า หมายเรียกผู้ต้องหาจากตำรวจ
ห้ามฟ้องคดีโดยไม่มีการสอบสวน
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๒๐ ห้ามพนักงานอัยการยื่นฟ้องคดีใดต่อศาลโดยมิได้มีการสอบสวนในความผิดนั้นก่อน การสอบสวนจึงเป็นเงื่อนไขของอำนาจฟ้องของพนักงานอัยการ ไม่ใช่เพียงขั้นตอนธุรการก่อนส่งเรื่องไปศาล2
ศาลฎีกาวางหลักไว้ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๓๔๖๒/๒๕๖๗ ว่า ถ้าพนักงานอัยการฟ้องโดยไม่มีการสอบสวนก่อน หรือมีการสอบสวนแต่การสอบสวนไม่ชอบ ต้องถือว่าไม่มีการสอบสวนเช่นกัน และพนักงานอัยการไม่มีอำนาจฟ้อง
มาตรา ๑๒๐ ใช้ถ้อยคำว่า "ในความผิดนั้น" การสอบสวนจึงต้องครอบคลุมความผิดที่ฟ้อง ศาลฎีกาในคำพิพากษาที่ ๖๕๙/๒๕๖๓ วินิจฉัยว่า เมื่อพนักงานสอบสวนสอบสวนเพิ่มเติมถึงการกระทำในช่วงเวลาอื่นแล้ว ถือว่ามีการสอบสวนในความผิดช่วงเวลานั้นโดยชอบ ส่วนคำพิพากษาที่ ๓๔๖๒/๒๕๖๗ วินิจฉัยว่า เมื่อฟ้องเดิมไม่ชอบเพราะไม่มีการสอบสวน ศาลไม่มีอำนาจสั่งให้แก้ฟ้องในส่วนที่เพิ่งสอบสวนเพิ่มเติมภายหลังฟ้อง
พนักงานสอบสวนผู้มีอำนาจและผู้รับผิดชอบ
อำนาจสอบสวนผูกกับท้องที่ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๘ พนักงานสอบสวนมีอำนาจสอบสวนความผิดที่เกิด อ้างหรือเชื่อว่าเกิดในเขตอำนาจ หรือผู้ต้องหามีที่อยู่หรือถูกจับในเขตอำนาจ และโดยปกติพนักงานสอบสวนแห่งท้องที่ที่ความผิดเกิดเป็นผู้รับผิดชอบ3
เมื่อความผิดเกิดในหลายท้องที่ เป็นความผิดต่อเนื่อง มีหลายกรรมในต่างท้องที่ หรือเกิดขณะผู้ต้องหาหรือผู้เสียหายกำลังเดินทาง พนักงานสอบสวนในท้องที่ใดที่เกี่ยวข้องมีอำนาจสอบสวน และผู้รับผิดชอบคือพนักงานสอบสวนแห่งท้องที่ที่จับผู้ต้องหาได้ หรือท้องที่ที่พบการกระทำผิดก่อนถ้ายังจับไม่ได้ ตามมาตรา ๑๙4
ความเห็นของสำนักงาน ผู้ต้องหาหรือผู้เสียหายที่สงสัยว่าพนักงานสอบสวนผู้ทำสำนวนมีอำนาจหรือไม่ ควรจดชื่อสถานีตำรวจ ชื่อพนักงานสอบสวน และท้องที่ที่เหตุเกิดไว้ให้ครบ ข้อเท็จจริงเหล่านี้เป็นฐานของการโต้แย้งในชั้นศาลถ้ามีเหตุ การวินิจฉัยว่าการสอบสวนชอบหรือไม่เป็นอำนาจของศาล
ความผิดต่อส่วนตัวต้องมีคำร้องทุกข์ก่อนสอบสวน
พนักงานสอบสวนมีอำนาจสอบสวนคดีอาญาทั้งปวง แต่ถ้าเป็นความผิดต่อส่วนตัว ห้ามทำการสอบสวน เว้นแต่มีคำร้องทุกข์ตามระเบียบ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๒๑ การสอบสวนความผิดต่อส่วนตัวที่ไม่มีคำร้องทุกข์ตามระเบียบจึงเป็นการสอบสวนที่ขาดเงื่อนไขตามกฎหมาย5
คำร้องทุกข์ต้องเป็นการกล่าวหาของผู้เสียหายโดยมีเจตนาจะให้ผู้กระทำความผิดได้รับโทษ ตามมาตรา ๒ (๗)6 และในความผิดอันยอมความได้ ผู้เสียหายต้องร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำ ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๙๖7
ผู้เสียหายในความผิดต่อส่วนตัวจึงควรตรวจว่าบันทึกที่พนักงานสอบสวนทำไว้เป็นคำร้องทุกข์ ไม่ใช่การแจ้งไว้เป็นหลักฐาน และตรวจวันที่ร้องทุกข์เทียบกับกำหนดสามเดือน รายละเอียดอยู่ในหน้า ความผิดอันยอมความได้และการถอนแจ้งความ
การแจ้งข้อหาและการแจ้งสิทธิในการสอบสวน
เมื่อผู้ต้องหามาอยู่ต่อหน้าพนักงานสอบสวน พนักงานสอบสวนต้องถามชื่อและรายละเอียดของผู้ต้องหา แจ้งข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการกระทำที่กล่าวหาแล้วแจ้งข้อหา และการแจ้งข้อหาต้องมีหลักฐานตามสมควรว่าผู้นั้นน่าจะได้กระทำผิด ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๓๔ วรรคหนึ่งและวรรคสอง8
ก่อนถามคำให้การ พนักงานสอบสวนต้องแจ้งให้ผู้ต้องหาทราบว่ามีสิทธิให้การหรือไม่ให้การ ถ้อยคำที่ให้อาจใช้เป็นพยานหลักฐาน และมีสิทธิให้ทนายความหรือผู้ที่ไว้วางใจเข้าฟังการสอบปากคำ ถ้อยคำที่ผู้ต้องหาให้ไว้ก่อนได้รับแจ้งสิทธิ หรือก่อนดำเนินการตามมาตรา ๑๓๔/๑ ถึงมาตรา ๑๓๔/๓ รับฟังพิสูจน์ความผิดของผู้นั้นไม่ได้ ตามมาตรา ๑๓๔/๔9
ข้อบกพร่องแต่ละแบบมีผลทางกฎหมายต่างกัน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๕๘๗๓/๒๕๖๗ และที่ ๒๑๐๗/๒๕๖๑ วินิจฉัยในกรณีที่พนักงานสอบสวนแจ้งสิทธิแล้ว และผู้ต้องหาตอบว่าไม่ต้องการทนายความ ว่ามาตรา ๑๓๔/๔ วรรคท้าย กำหนดผลไว้ที่การรับฟังถ้อยคำ การไม่จัดหาทนายความในกรณีนั้นจึงไม่ทำให้การสอบสวนไม่ชอบ ส่วนคำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๖๕๙/๒๕๖๓ วินิจฉัยว่า การแจ้งข้อหาไม่จำต้องแจ้งทุกข้อหา ทุกตัวบท และทุกกระทง
| ข้อบกพร่อง | ผลตามตัวบทและแนวคำพิพากษาที่ยกในหน้านี้ |
|---|---|
| ไม่มีการสอบสวนในความผิดที่ฟ้อง หรือการสอบสวนไม่ชอบ | พนักงานอัยการไม่มีอำนาจฟ้อง ตามมาตรา ๑๒๐ และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๓๔๖๒/๒๕๖๗ |
| ความผิดต่อส่วนตัวที่ไม่มีคำร้องทุกข์ตามระเบียบ | มาตรา ๑๒๑ วรรคสอง ห้ามทำการสอบสวน |
| ถามคำให้การก่อนแจ้งสิทธิ | ถ้อยคำนั้นรับฟังพิสูจน์ความผิดของผู้ให้ถ้อยคำไม่ได้ ตามมาตรา ๑๓๔/๔ วรรคท้าย |
| แจ้งสิทธิแล้ว แต่ไม่จัดหาทนายความเพราะผู้ต้องหาตอบว่าไม่ต้องการ | ไม่ทำให้การสอบสวนไม่ชอบ ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๕๘๗๓/๒๕๖๗ และที่ ๒๑๐๗/๒๕๖๑ |
| แจ้งข้อหาไม่ครบทุกบททุกกระทง | ไม่ทำให้การสอบสวนไม่ชอบ ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๖๕๙/๒๕๖๓ |
ตารางนี้สรุปเฉพาะตัวบทและคำพิพากษาที่ยกในหน้านี้ ข้อบกพร่องอื่นของการสอบสวนมีผลอย่างไร ขึ้นกับข้อเท็จจริงและการวินิจฉัยของศาลในแต่ละคดี สิทธิของผู้ต้องหาระหว่างการถามคำให้การอธิบายไว้ในหน้า สิทธิผู้ต้องหาชั้นสอบสวน
ผู้ต้องหาไม่มาให้การต่อ สำนวนเสร็จได้หรือไม่
การสอบสวนต้องเริ่มโดยไม่ชักช้า จะทำในที่ใด เวลาใด แล้วแต่เห็นสมควร โดยผู้ต้องหาไม่จำต้องอยู่ด้วย ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๓๐ และผู้ต้องหามีสิทธิได้รับการสอบสวนด้วยความรวดเร็ว ต่อเนื่อง และเป็นธรรม ตามมาตรา ๑๓๔ วรรคสาม1011
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๖๕๙–๖๖๑/๒๕๖๗ วินิจฉัยว่า ผู้ต้องหาที่ให้การมาแล้วหลายครั้ง แล้วขอหยุดให้การโดยแจ้งว่าจะกลับมาให้การต่อแต่ไม่กลับมา ไม่ทำให้การสอบสวนค้างอยู่ เมื่อพฤติการณ์ฟังได้ว่าพนักงานสอบสวนรวบรวมพยานหลักฐานเสร็จแล้ว ถือว่ามีการสอบสวนแล้ว และพนักงานอัยการมีอำนาจฟ้อง
ผู้ต้องหาที่ประสงค์จะให้การเพิ่มเติมหรือยื่นพยานหลักฐานควรนัดวันกับพนักงานสอบสวนให้ชัด และไปตามนัด พนักงานสอบสวนต้องให้โอกาสผู้ต้องหาแก้ข้อหาและแสดงข้อเท็จจริงอันเป็นประโยชน์ ตามมาตรา ๑๓๔ วรรคสี่12 แต่โอกาสนั้นต้องใช้ภายในเวลาที่การสอบสวนยังดำเนินอยู่
เมื่อพนักงานสอบสวนเห็นว่าการสอบสวนเสร็จแล้ว
เมื่อพนักงานสอบสวนผู้รับผิดชอบเห็นว่าการสอบสวนเสร็จ ต้องจัดการตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๔๐ ถ้าไม่ปรากฏตัวผู้กระทำผิด ให้งดการสอบสวนหรือเสนอความเห็นให้งดตามอัตราโทษ ถ้ารู้ตัวผู้กระทำผิด ให้ดำเนินการตามมาตรา ๑๔๑ ถึงมาตรา ๑๔๔ ซึ่งโดยหลักคือทำความเห็นว่าควรสั่งฟ้องหรือสั่งไม่ฟ้อง ส่งไปพร้อมสำนวนยังพนักงานอัยการ13
ถ้ารู้ตัวผู้กระทำความผิดแต่ยังเรียกหรือจับตัวไม่ได้ พนักงานสอบสวนทำความเห็นส่งไปพร้อมสำนวน และพนักงานอัยการอาจเห็นชอบให้สั่งไม่ฟ้อง สั่งให้สอบสวนต่อไป หรือเห็นว่าควรสั่งฟ้องแล้วจัดการเพื่อให้ได้ตัวผู้ต้องหามา ตามมาตรา ๑๔๑14
เมื่อได้รับความเห็นและสำนวน พนักงานอัยการสั่งฟ้องหรือไม่ฟ้องตามที่เห็นชอบหรือไม่เห็นชอบกับความเห็นของพนักงานสอบสวน และมีอำนาจสั่งให้พนักงานสอบสวนสอบสวนเพิ่มเติม หรือส่งพยานคนใดมาให้ซักถาม ตามมาตรา ๑๔๓15
อำนาจตามมาตรา ๑๔๓ (ก) แสดงว่าสำนวนที่ส่งไปแล้วยังเพิ่มเติมได้ตามคำสั่งของพนักงานอัยการ ผู้ต้องหาหรือผู้เสียหายที่มีพยานหลักฐานสำคัญซึ่งยังไม่อยู่ในสำนวน ควรยื่นต่อพนักงานสอบสวนโดยเร็ว และเก็บหลักฐานการยื่นไว้
คำสั่งเด็ดขาดไม่ฟ้องกับการสอบสวนซ้ำ
เมื่อมีคำสั่งเด็ดขาดไม่ฟ้องคดีแล้ว ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๔๗ ห้ามสอบสวนเกี่ยวกับบุคคลนั้นในเรื่องเดียวกันนั้นอีก เว้นแต่จะได้พยานหลักฐานใหม่อันสำคัญแก่คดี ซึ่งน่าจะทำให้ศาลลงโทษผู้ต้องหานั้นได้ บทบัญญัตินี้คุ้มครองผู้ต้องหาจากการถูกสอบสวนซ้ำในเรื่องเดิม16
ข้อยกเว้นของมาตรา ๑๔๗ มีเงื่อนไขสองชั้น คือ ต้องเป็นพยานหลักฐานใหม่ และต้องเป็นพยานหลักฐานอันสำคัญซึ่งน่าจะทำให้ศาลลงโทษได้ ผู้เสียหายที่ได้รับแจ้งคำสั่งไม่ฟ้องแล้วพบพยานหลักฐานเพิ่ม ควรตรวจว่าพยานหลักฐานนั้นเป็นของใหม่และมีน้ำหนักถึงระดับที่มาตรานี้กำหนดหรือไม่ ก่อนยื่นต่อพนักงานสอบสวน
ข้อที่ควรเก็บไว้ระหว่างการสอบสวน
ข้อมูลที่ช่วยให้ตรวจได้ภายหลังว่าการสอบสวนเป็นไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ได้แก่ ข้อมูลเรื่องผู้สอบสวน ท้องที่ ข้อหา วันที่แจ้งสิทธิ และพยานหลักฐานที่ยื่น ผู้ต้องหาและผู้เสียหายควรจดและเก็บไว้ตั้งแต่วันแรกที่ไปสถานีตำรวจ เพราะการสอบสวนอาจใช้เวลานานหลายเดือน
- ชื่อสถานีตำรวจ ชื่อและตำแหน่งของพนักงานสอบสวนผู้รับผิดชอบ และเลขคดีถ้ามี
- ท้องที่ที่เหตุเกิด ท้องที่ที่ผู้ต้องหามีที่อยู่ และท้องที่ที่ถูกจับถ้ามีการจับ
- วันที่ร้องทุกข์ วันที่ได้รับแจ้งข้อหา และข้อหาที่แจ้ง
- วันที่ได้รับแจ้งสิทธิ และผู้ที่เข้าฟังการสอบปากคำ เช่น ทนายความหรือผู้ที่ไว้วางใจ
- รายการพยานหลักฐานที่ยื่น และวันที่ยื่น
- วันนัดให้การเพิ่มเติม และวันที่ได้รับแจ้งว่าสำนวนส่งไปยังพนักงานอัยการแล้ว
คำพิพากษาศาลฎีกาที่เกี่ยวข้อง
คำพิพากษาศาลฎีกาในหมวดนี้ทุกฉบับเปิดตรวจจากระบบสืบค้นคำพิพากษา คำสั่งคำร้องและคำวินิจฉัยศาลฎีกา เมื่อ ๘ พฤศจิกายน ๒๕๖๙ ข้อความในเครื่องหมายคำพูดคัดจากคำพิพากษาฉบับย่อคำต่อคำ ส่วนข้อความนำหน้าเป็นการสรุปของสำนักงานเพื่อให้เห็นว่าคำวินิจฉัยนั้นใช้กับขั้นตอนที่สถานีตำรวจอย่างไร
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3462/256720
ฟ้องโดยไม่มีการสอบสวน หรือการสอบสวนไม่ชอบ พนักงานอัยการไม่มีอำนาจฟ้อง ศาลฎีกาวินิจฉัยตามมาตรา ๑๒๐ ว่า ถ้าพนักงานอัยการฟ้องโดยไม่มีการสอบสวนก่อน หรือมีการสอบสวนแต่การสอบสวนไม่ชอบ ซึ่งต้องถือว่าไม่มีการสอบสวนเช่นกัน การฟ้องไม่ชอบด้วยกฎหมายเพราะพนักงานอัยการไม่มีอำนาจฟ้อง และเมื่อฟ้องเดิมไม่ชอบ ศาลไม่มีอำนาจสั่งให้แก้ฟ้องในส่วนที่เพิ่งสอบสวนเพิ่มเติมภายหลังฟ้อง
“แม้การพิจารณาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบจะใช้ระบบไต่สวน ซึ่งศาลมีอำนาจแสวงหาข้อเท็จจริงได้เอง แต่กรณียังคงต้องอยู่ภายใต้บังคับแห่ง ป.วิ.อ. ซึ่ง ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 120 ที่นำมาใช้บังคับแก่คดีนี้ด้วยตามมาตรา 6 แห่ง พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ พ.ศ. 2559 บัญญัติว่า "ห้ามมิให้อัยการยื่นฟ้องคดีใดต่อศาล โดยมิได้มีการสอบสวนในความผิดนั้นก่อน" ดังนี้ ถ้าพนักงานอัยการฟ้องคดีโดยมิได้มีการสอบสวนก่อนหรือมีการสอบสวนแล้ว แต่การสอบสวนไม่ชอบ ซึ่งต้องถือว่าไม่มีการสอบสวนเช่นกัน เมื่อการฟ้องไม่ชอบด้วยกฎหมายเพราะพนักงานอัยการไม่มีอำนาจฟ้อง ศาลจึงไม่มีอำนาจสั่งให้โจทก์แก้ฟ้องในส่วนผู้กระทำความผิดมูลฐานและพฤติการณ์อันเป็นความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการจากเดิม ซึ่งมีพฤติการณ์การกระทำความผิดที่แตกต่างกัน และเพิ่งมีการสอบสวนเพิ่มเติมภายหลังจากโจทก์ฟ้องคดีแล้วได้ เพราะการจะสั่งให้โจทก์แก้ฟ้อง ตาม พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ พ.ศ. 2559 มาตรา 15 วรรคสาม นั้น ฟ้องเดิมจะต้องเป็นฟ้องที่ชอบด้วยกฎหมายอยู่แล้ว เพียงแต่เป็นกรณีที่ฟ้องเดิมไม่สมบูรณ์โดยไม่ได้บรรยายคำฟ้องให้ครบถ้วนตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดไว้เท่านั้น”
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5873/256721
แจ้งสิทธิแล้วแต่ไม่จัดหาทนายความเพราะผู้ต้องหาไม่ต้องการ การสอบสวนไม่เสีย ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า เมื่อพนักงานสอบสวนแจ้งสิทธิแล้วและผู้ต้องหาตอบว่าไม่ต้องการทนายความ การไม่จัดหาทนายความไม่ทำให้การสอบสวนไม่ชอบ เพราะมาตรา ๑๓๔/๔ วรรคท้าย บัญญัติผลไว้เพียงว่าถ้อยคำที่ผู้ต้องหาให้ไว้ก่อนได้รับแจ้งสิทธิหรือก่อนดำเนินการตามมาตรา ๑๓๔/๑ รับฟังพิสูจน์ความผิดของผู้นั้นไม่ได้
“ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 134/1 วรรคสอง บัญญัติว่า "ในคดีที่มีอัตราโทษจำคุก ก่อนเริ่มถามคำให้การให้พนักงานสอบสวนถามผู้ต้องหาว่ามีทนายความหรือไม่ ถ้าไม่มีและผู้ต้องหาต้องการทนายความ ให้รัฐจัดหาทนายความให้" ซึ่งปรากฏตามบันทึกคำให้การของผู้ต้องหาว่า พนักงานสอบสวนแจ้งข้อหาและแจ้งสิทธิให้จำเลยที่ 1 ทราบแล้วและสอบถามเรื่องทนายความหรือผู้ที่ไว้วางใจเข้าร่วมรับฟังการสอบสวน จำเลยที่ 1 ให้การว่าไม่มีและไม่ต้องการทนายความ จำเลยที่ 1 ต้องการให้มารดาผู้ซึ่งตนไว้วางใจเข้าร่วมรับฟังการสอบสวน การที่พนักงานสอบสวนทำการสอบสวนจำเลยที่ 1 โดยไม่ได้จัดหาทนายความให้ คงจัดให้มารดาจำเลยเข้าร่วมรับฟังการสอบสวนตามคำให้การของจำเลยที่ 1 ดังกล่าว จึงเป็นการสอบสวนที่ชอบด้วยกฎหมายแล้ว อย่างไรก็ตาม ในบทบัญญัติมาตรา 134/4 วรรคท้าย บัญญัติไว้เพียงว่า ถ้อยคำใด ๆ ที่ผู้ต้องหาให้ไว้ต่อพนักงานสอบสวนก่อนมีการแจ้งสิทธิตามวรรคหนึ่ง หรือก่อนที่จะดำเนินการตามมาตรา 134/1 จะรับฟังเป็นพยานหลักฐานในการพิสูจน์ความผิดของผู้นั้นไม่ได้ ฉะนั้นแม้พนักงานสอบสวนจะจัดหาหรือไม่จัดหาทนายความให้แก่จำเลยที่ 1 ก็ไม่ทำให้การสอบสวนไม่ชอบแต่อย่างใด”
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2107/256122
เมื่อมีการสอบสวนแล้ว พนักงานอัยการมีอำนาจฟ้อง ศาลฎีกาวินิจฉัยในทางเดียวกันว่า เมื่อผู้ต้องหาตอบว่าไม่ต้องการทนายความ การสอบสวนชอบด้วยกฎหมาย และแม้ไม่จัดหาทนายความก็ไม่ทำให้การสอบสวนไม่ชอบ เมื่อมีการสอบสวนแล้ว โจทก์จึงมีอำนาจฟ้อง
“ป.วิ.อ. มาตรา 134/1 วรรคสอง บัญญัติว่า "ในคดีที่มีอัตราโทษจำคุก ก่อนเริ่มถามคำให้การให้พนักงานสอบสวนถามผู้ต้องหาว่ามีทนายความหรือไม่ ถ้าไม่มีและผู้ต้องหาต้องการทนายความ ให้รัฐจัดหาทนายความให้" ปรากฏตามบันทึกคำให้การในชั้นสอบสวนของผู้ต้องหาว่า พนักงานสอบสวนได้แจ้งข้อหาและแจ้งสิทธิของผู้ต้องหาให้จำเลยทราบ และสอบถามเรื่องทนายความหรือผู้ที่ไว้วางใจเข้ารับฟังการสอบสวนแล้ว จำเลยให้การว่าไม่มีและไม่ต้องการทนายความหรือผู้ที่ไว้วางใจเข้ารับฟังการสอบสวน การที่พนักงานสอบสวนได้ทำการสอบสวนจำเลยโดยไม่ได้จัดหาทนายความให้ตามคำให้การดังกล่าว จึงเป็นการสอบสวนที่ชอบด้วยกฎหมายแล้ว ส่วนมาตรา 134/4 วรรคท้าย บัญญัติไว้เพียงว่า ถ้อยคำใด ๆ ที่ผู้ต้องหาให้ไว้ต่อพนักงานสอบสวนก่อนมีการแจ้งสิทธิตามวรรคหนึ่ง หรือก่อนที่จะดำเนินการตามมาตรา 134/1 จะรับฟังเป็นพยานหลักฐานในการพิสูจน์ความผิดของผู้นั้นไม่ได้ ฉะนั้น แม้พนักงานสอบสวนจะจัดหาหรือไม่จัดหาทนายความให้จำเลยก็ไม่ทำให้การสอบสวนไม่ชอบ เมื่อมีการสอบสวนแล้ว โจทก์จึงมีอำนาจฟ้อง”
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 659/256323
การแจ้งข้อหาไม่จำต้องครบทุกข้อหา และสอบสวนเพิ่มเติมช่วงเวลาอื่นได้ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า การแจ้งข้อหาตามมาตรา ๑๓๔ มีเจตนารมณ์ให้ผู้ต้องหาทราบว่าถูกสอบสวนเรื่องใด ไม่จำต้องแจ้งทุกข้อหา ทุกตัวบท และทุกกระทง เมื่อสอบสวนเพิ่มเติมถึงการกระทำในช่วงเวลาอื่นแล้ว ถือว่ามีการสอบสวนในความผิดนั้นโดยชอบ และพนักงานอัยการฟ้องได้
“ป.วิ.อ. มาตรา 134 บัญญัติให้พนักงานสอบสวนต้องแจ้งข้อหาแก่ผู้ต้องหานั้น มีเจตนารมณ์เพียงเพื่อให้ผู้ต้องหาทราบว่าจะถูกสอบสวนในเรื่องใดและทราบว่าการกระทำของผู้ต้องหาเป็นความผิด โดยไม่จำต้องแจ้งทุกข้อหา ทุกตัวบทกฎหมาย และทุกกระทงความผิดเสมอไป เดิมพนักงานสอบสวนแจ้งข้อกล่าวหาแก่จำเลยว่ากระทำความผิดในช่วงเวลาใดไว้ แต่เมื่อสอบสวนแล้วปรากฏว่าจำเลยกระทำความผิดในช่วงเวลาอื่นด้วย ก็สามารถสอบสวนข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการกระทำในช่วงเวลาอื่นเพิ่มเติมได้ ถือได้ว่ามีการสอบสวนในความผิดที่จำเลยกระทำในช่วงวันเวลาอื่นโดยชอบแล้ว โจทก์จึงมีอำนาจฟ้องจำเลยในความผิดที่จำเลยกระทำในช่วงเวลาที่การสอบสวนได้ความเพิ่มเติมได้”
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 659–661/256724
ผู้ต้องหาขอหยุดให้การแล้วไม่กลับมา ถือว่ามีการสอบสวนแล้ว ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า เมื่อพฤติการณ์ฟังได้ว่าพนักงานสอบสวนรวบรวมพยานหลักฐานในความผิดที่กล่าวหาเสร็จแล้ว แม้ผู้ต้องหาอ้างว่ายังให้การไม่เสร็จเพราะขอหยุดไว้และไม่กลับมาให้การต่อ ถือว่ามีการสอบสวนความผิดที่ฟ้องแล้ว และพนักงานอัยการมีอำนาจฟ้อง
“จำเลยได้ให้การต่อพนักงานสอบสวนมาแล้ว 6 ครั้ง ตั้งแต่เดือนกันยายน 2562 ถึงเดือนมกราคม 2563 แล้วจำเลยให้การว่าจำเลยขอหยุดให้การต่อพนักงานสอบสวนไว้เพียงแค่นี้ก่อน เนื่องจากจำเลยมีภารกิจจำเป็นเร่งด่วน และจำเลยจะมาให้การต่อพนักงานสอบสวนในวันต่อไป แต่ไม่ปรากฏว่าจำเลยไปให้การต่อพนักงานสอบสวนเพิ่มเติมอีก จนกระทั่งวันที่ 21 เมษายน 2563 โจทก์จึงฟ้องจำเลยเป็นคดีนี้ แม้จำเลยอ้างว่าจำเลยให้การต่อพนักงานสอบสวนยังไม่เสร็จสิ้น แต่พฤติการณ์แห่งคดีเพียงพอให้ฟังได้แล้วว่าพนักงานสอบสวนได้รวบรวมพยานหลักฐานในความผิดที่กล่าวหาเสร็จสิ้นแล้ว การที่อธิบดีอัยการภาค 4 มีคำสั่งฟ้องจำเลยชอบแล้ว คดีฟังได้ว่าพนักงานสอบสวนได้ดำเนินการสอบสวนความผิดที่ฟ้องแล้ว โจทก์จึงมีอำนาจฟ้อง”
กฎหมายเปรียบเทียบ: การสอบสวนก่อนฟ้องในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเยอรมัน
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเยอรมัน มาตรา ๑๗๐ กำหนดว่า พนักงานอัยการฟ้องคดีต่อศาลเมื่อการสอบสวนให้เหตุเพียงพอแก่การฟ้อง และถ้าไม่เพียงพอ พนักงานอัยการต้องยุติการดำเนินคดี หลักนี้วางการตัดสินใจฟ้องไว้บนผลของการสอบสวน คล้ายประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาไทย มาตรา ๑๒๐ และมาตรา ๑๔๓17
กฎหมายเยอรมันยังกำหนดให้ถามคำให้การผู้ต้องหา (Beschuldigter ผู้ถูกกล่าวหา) อย่างช้าที่สุดก่อนการสอบสวนเสร็จ เว้นแต่การดำเนินคดีจะยุติลง ตามมาตรา ๑๖๓a วรรคหนึ่ง18 หลักนี้ใกล้กับการแจ้งข้อหาและให้โอกาสผู้ต้องหาแก้ข้อหาตามมาตรา ๑๓๔ ของไทย
ทั้งสองระบบถือให้การสอบสวนเป็นฐานของการตัดสินใจฟ้อง ความต่างอยู่ที่ผู้นำการสอบสวน ในเยอรมนี เมื่อพนักงานอัยการ (Staatsanwaltschaft สำนักงานอัยการ) รู้ถึงความสงสัยว่ามีการกระทำความผิด พนักงานอัยการต้องสืบข้อเท็จจริงเพื่อตัดสินใจว่าจะฟ้องหรือไม่ ตามมาตรา ๑๖๐ วรรคหนึ่ง19 ส่วนในไทย พนักงานสอบสวนเป็นผู้ทำสำนวนแล้วส่งความเห็นไปยังพนักงานอัยการตามมาตรา ๑๔๐ ถึงมาตรา ๑๔๓
คำถามที่พบบ่อย
คำถามในหมวดนี้เป็นคำถามที่ผู้ที่ต้องไปสถานีตำรวจถามบ่อย คำตอบเป็นหลักทั่วไปตามตัวบทที่ยกไว้ในเชิงอรรถของหน้านี้ ผลของแต่ละเรื่องขึ้นกับข้อเท็จจริงและพยานหลักฐาน
การสอบสวนไม่ชอบ คดีจบทันทีหรือไม่
ผลของการสอบสวนที่ไม่ชอบเกิดในชั้นศาล ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๒๐ ห้ามพนักงานอัยการฟ้องโดยไม่มีการสอบสวน และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๓๔๖๒/๒๕๖๗ ถือว่าการสอบสวนที่ไม่ชอบเท่ากับไม่มีการสอบสวน ผลนี้ศาลเป็นผู้วินิจฉัยเมื่อคดีถูกฟ้องแล้ว
พนักงานสอบสวนไม่ได้จัดหาทนายความให้ การสอบสวนเสียไปทั้งหมดหรือไม่
ในกรณีที่พนักงานสอบสวนแจ้งสิทธิแล้วและผู้ต้องหาตอบว่าไม่ต้องการทนายความ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๕๘๗๓/๒๕๖๗ และที่ ๒๑๐๗/๒๕๖๑ วินิจฉัยว่าไม่ทำให้การสอบสวนไม่ชอบ ผลตามมาตรา ๑๓๔/๔ วรรคท้าย อยู่ที่ถ้อยคำที่ให้ไว้ก่อนแจ้งสิทธิหรือก่อนดำเนินการตามมาตรา ๑๓๔/๑ ถึงมาตรา ๑๓๔/๓ ซึ่งรับฟังพิสูจน์ความผิดของผู้นั้นไม่ได้
ข้อหาที่ฟ้องไม่ตรงกับข้อหาที่แจ้งที่สถานีตำรวจ ทำได้หรือไม่
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๖๕๙/๒๕๖๓ วินิจฉัยว่า การแจ้งข้อหาไม่จำต้องแจ้งทุกข้อหา ทุกตัวบท และทุกกระทง ประเด็นที่ต้องพิจารณาคือการสอบสวนได้ครอบคลุมความผิดที่ฟ้องหรือไม่ ตามมาตรา ๑๒๐
ขอให้การเพิ่มเติมหลังพนักงานสอบสวนส่งสำนวนแล้วได้หรือไม่
พนักงานอัยการมีอำนาจสั่งให้พนักงานสอบสวนสอบสวนเพิ่มเติมหรือส่งพยานมาให้ซักถามตามมาตรา ๑๔๓ ผู้ต้องหาที่มีข้อเท็จจริงหรือพยานหลักฐานเพิ่มเติมควรยื่นต่อพนักงานสอบสวนโดยเร็ว และเก็บหลักฐานการยื่นไว้
เมื่อพนักงานอัยการมีคำสั่งไม่ฟ้องแล้ว จะถูกสอบสวนเรื่องเดิมอีกได้หรือไม่
มาตรา ๑๔๗ ห้ามสอบสวนบุคคลนั้นในเรื่องเดียวกันอีกเมื่อมีคำสั่งเด็ดขาดไม่ฟ้องแล้ว เว้นแต่จะได้พยานหลักฐานใหม่อันสำคัญแก่คดีซึ่งน่าจะทำให้ศาลลงโทษผู้ต้องหานั้นได้
ติดต่อสอบถาม
ผู้ต้องหาหรือผู้เสียหายที่ต้องการให้ที่ปรึกษากฎหมายของสำนักงานตรวจขั้นตอนการสอบสวนที่ผ่านมา และเตรียมคำให้การเพิ่มเติมหรือพยานหลักฐานที่จะยื่นต่อพนักงานสอบสวน ติดต่อสอบถามแบบรักษาความลับ (Confidential Enquiry การติดต่อสอบถามที่ข้อมูลไม่ถูกเปิดเผยต่อบุคคลภายนอก) ได้ตามช่องทางติดต่อสำนักงานท้ายหน้านี้