ปรับปรุงล่าสุด · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา เอกสยาม ชัยศร ที่ปรึกษากฎหมาย
สาระสำคัญ
- ผู้ต้องหาที่ถูกควบคุมและยังไม่ถูกฟ้อง ยื่นคำร้องขอปล่อยชั่วคราวต่อพนักงานสอบสวนหรือพนักงานอัยการ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๐๖ (๑) ถ้าศาลออกหมายขังแล้ว ให้ยื่นต่อศาลตามมาตรา ๑๐๖ (๒)
- ผู้ยื่นคำร้องได้แก่ผู้ต้องหาเองหรือผู้มีประโยชน์เกี่ยวข้อง และการปล่อยชั่วคราวมีสามแบบ คือ ไม่มีประกัน มีประกัน และมีประกันกับหลักประกัน ตามมาตรา ๑๐๖
- เจ้าพนักงานต้องสั่งคำร้องโดยเร็ว และผู้ต้องหาทุกคนพึงได้รับอนุญาต ตามหลักเกณฑ์ในมาตรา ๑๐๗ ถึงมาตรา ๑๑๓/๑
- การสั่งไม่ให้ปล่อยชั่วคราวทำได้เฉพาะเมื่อมีเหตุอันควรเชื่อตามมาตรา ๑๐๘/๑ และคำสั่งต้องแสดงเหตุผลและแจ้งเป็นหนังสือโดยเร็ว
- หลักประกันต้องไม่เกินควรแก่กรณี ตามมาตรา ๑๑๐ วรรคสาม และรัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๙ วรรคห้า
- การปล่อยชั่วคราวโดยพนักงานสอบสวนหรือพนักงานอัยการใช้ได้ไม่เกินสามเดือน ขยายได้ไม่เกินหกเดือนเมื่อมีเหตุจำเป็น ตามมาตรา ๑๑๓
การปล่อยชั่วคราวในชั้นพนักงานสอบสวนคืออะไร
การปล่อยชั่วคราว คือการปล่อยผู้ต้องหาที่ถูกควบคุมให้ออกไปอยู่นอกการควบคุมระหว่างการสอบสวน โดยผู้ต้องหายังมีหน้าที่มาตามนัด ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๐๖ แบ่งการปล่อยชั่วคราวเป็นสามแบบ คือ ไม่มีประกัน มีประกัน และมีประกันกับหลักประกัน1
ความต่างของสามแบบอยู่ที่สิ่งที่ผู้ยื่นต้องให้ไว้
| แบบของการปล่อยชั่วคราว | สิ่งที่ผู้ยื่นให้ไว้ |
|---|---|
| ไม่มีประกัน | ไม่มีสัญญาประกันและไม่มีหลักทรัพย์ |
| มีประกัน | ทำสัญญาประกันว่าจะนำตัวผู้ต้องหามาตามนัด |
| มีประกันและหลักประกัน | ทำสัญญาประกันและวางหลักทรัพย์หรือเงินเป็นหลักประกัน |
รัฐธรรมนูญ มาตรา ๒๙ วรรคห้า วางหลักว่าคำขอประกันผู้ต้องหาต้องได้รับการพิจารณา จะเรียกหลักประกันจนเกินควรแก่กรณีมิได้ และการไม่ให้ประกันต้องเป็นไปตามที่กฎหมายบัญญัติ2
ยื่นคำร้องขอปล่อยชั่วคราวที่ไหน และใครเป็นผู้ยื่น
ผู้ต้องหาที่ถูกควบคุมอยู่และยังไม่ถูกฟ้องต่อศาล ยื่นคำร้องต่อพนักงานสอบสวนหรือพนักงานอัยการ แล้วแต่กรณี ส่วนผู้ต้องหาที่ศาลออกหมายขังแล้วแต่ยังไม่ถูกฟ้อง ยื่นต่อศาลที่ออกหมาย ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๐๖ (๑) และ (๒)3 ผู้ยื่นได้แก่ผู้ต้องหาเองหรือผู้มีประโยชน์เกี่ยวข้อง
ช่วงเวลาที่สำคัญมีสองช่วง
- ช่วงที่ผู้ถูกจับอยู่ในการควบคุมของสถานีตำรวจ พนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจที่รับตัวมีอำนาจปล่อยชั่วคราวหรือควบคุมไว้ ถ้าต้องส่งตัวไปศาลแต่ศาลปิดหรือใกล้ปิดทำการ มีอำนาจปล่อยชั่วคราวหรือควบคุมไว้จนศาลเปิดทำการ ตามมาตรา ๘๔/๑4
- ช่วงหลังพนักงานสอบสวนยื่นคำร้องขอหมายขัง เมื่อศาลออกหมายขังแล้ว คำร้องขอปล่อยชั่วคราวต้องยื่นต่อศาล ตามมาตรา ๑๐๖ (๒)
ผู้ต้องหาที่ไปพบพนักงานสอบสวนตามหมายเรียกและไม่ได้ถูกจับ อาจถูกสั่งให้ไปศาลเพื่อขอออกหมายขังได้ทันทีหลังแจ้งข้อหา ตามมาตรา ๑๓๔ วรรคห้า5 ผู้ต้องหาในสถานการณ์นี้จึงควรเตรียมเอกสารสำหรับขอปล่อยชั่วคราวไว้ตั้งแต่ก่อนไปพบตามนัด
เจ้าพนักงานพิจารณาคำร้องจากอะไร
เจ้าพนักงานต้องสั่งคำร้องโดยเร็ว และผู้ต้องหาทุกคนพึงได้รับอนุญาตให้ปล่อยชั่วคราวตามหลักเกณฑ์ของกฎหมาย ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๐๗6 ข้อที่ต้องพิจารณาประกอบมีเจ็ดข้อตามมาตรา ๑๐๘ วรรคหนึ่ง เช่น ความหนักเบาแห่งข้อหา พยานหลักฐานที่ปรากฏ ความน่าเชื่อถือของผู้ประกันหรือหลักประกัน และความน่าจะหลบหนี7
เจ้าพนักงานอาจรับฟังข้อเท็จจริง รายงาน หรือความเห็นของเจ้าพนักงานที่มีอำนาจหน้าที่เกี่ยวข้องประกอบการพิจารณาได้8 และในการอนุญาต อาจกำหนดเงื่อนไขเกี่ยวกับที่อยู่หรือเงื่อนไขอื่น หรือสั่งให้ใช้อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ตรวจสอบหรือจำกัดการเดินทางเมื่อผู้นั้นยินยอม สำหรับผู้ที่อายุไม่ถึงสิบแปดปีบริบูรณ์ กฎหมายจำกัดการใช้อุปกรณ์ดังกล่าวไว้เป็นพิเศษ9
คำร้องที่เตรียมดีจึงควรตอบข้อพิจารณาตามมาตรา ๑๐๘ ให้ครบ เช่น แสดงที่อยู่เป็นหลักแหล่ง อาชีพ ความสัมพันธ์ของผู้ยื่นกับผู้ต้องหา และหลักประกันที่เหมาะสมกับข้อหา
เจ้าพนักงานสั่งไม่ให้ปล่อยชั่วคราวได้ในกรณีใด
การสั่งไม่ให้ปล่อยชั่วคราวทำได้เฉพาะเมื่อมีเหตุอันควรเชื่อข้อใดข้อหนึ่งในห้าข้อตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๐๘/๑ วรรคหนึ่ง และคำสั่งไม่ให้ปล่อยต้องแสดงเหตุผลและแจ้งเป็นหนังสือ ตามวรรคสอง
เหตุห้าข้อ ได้แก่ ผู้ต้องหาจะหลบหนี จะไปยุ่งเหยิงกับพยานหลักฐาน จะไปก่อเหตุอันตรายประการอื่น ผู้ประกันหรือหลักประกันไม่น่าเชื่อถือ หรือการปล่อยจะเป็นอุปสรรคหรือก่อความเสียหายต่อการสอบสวนหรือการดำเนินคดี10
คำสั่งไม่ให้ปล่อยชั่วคราวต้องแสดงเหตุผล และต้องแจ้งเหตุให้ผู้ต้องหาและผู้ยื่นคำร้องทราบเป็นหนังสือโดยเร็ว ตามมาตรา ๑๐๘/๑ วรรคสอง ผู้ยื่นคำร้องควรขอรับหนังสือแจ้งเหตุนี้ไว้ เพราะเหตุที่ระบุเป็นข้อมูลสำคัญในการยื่นคำร้องครั้งใหม่หรือยื่นต่อศาลในชั้นขอหมายขัง
ต้องมีประกันหรือหลักประกันเท่าใด
ในคดีที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกินสิบปีขึ้นไป ผู้ถูกปล่อยชั่วคราวต้องมีประกัน และจะมีหลักประกันด้วยหรือไม่ก็ได้ ในคดีอื่น จะปล่อยโดยไม่มีประกันเลย มีประกัน หรือมีประกันและหลักประกันก็ได้ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๑๐ วรรคหนึ่งและวรรคสอง11
การเรียกประกันหรือหลักประกันจะเรียกจนเกินควรแก่กรณีไม่ได้ และต้องคำนึงถึงเงื่อนไขและมาตรการป้องกันที่ใช้กับผู้ถูกปล่อยชั่วคราวด้วย หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในรายละเอียดเป็นไปตามกฎกระทรวงหรือข้อบังคับของประธานศาลฎีกา แล้วแต่กรณี ตามมาตรา ๑๑๐ วรรคสาม12 หน้านี้ยังไม่ได้ระบุวงเงินหรืออัตราใดไว้ เพราะวงเงินขึ้นกับข้อหาและข้อเท็จจริงของแต่ละเรื่อง และกฎหมายลำดับรองที่กำหนดรายละเอียดอาจเปลี่ยนแปลงได้
การปล่อยชั่วคราวในชั้นสอบสวนใช้ได้นานเท่าใด
การปล่อยชั่วคราวที่พนักงานสอบสวนหรือพนักงานอัยการสั่ง ใช้ได้ระหว่างการสอบสวน หรือจนกว่าศาลสั่งขัง หรือจนศาลประทับฟ้อง แต่ไม่เกินสามเดือนนับแต่วันแรกที่ปล่อย และขยายได้ไม่เกินหกเดือนเมื่อมีเหตุจำเป็นทำให้สอบสวนไม่เสร็จ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๑๓ วรรคหนึ่ง13
เมื่อการปล่อยชั่วคราวสิ้นสุดลงแล้ว ถ้ายังจำเป็นต้องควบคุมผู้ต้องหาต่อไป ต้องส่งตัวผู้ต้องหามาศาล และนำมาตรา ๘๗ วรรคสี่ถึงวรรคเก้า ซึ่งเป็นบทว่าด้วยการขังระหว่างสอบสวน มาใช้บังคับ14
ถ้าได้วางเงินสดหรือหลักทรัพย์ไว้ในชั้นสอบสวนและยังไม่ได้รับคืน ผู้ต้องหาหรือผู้มีประโยชน์เกี่ยวข้องอาจยื่นคำร้องต่อพนักงานอัยการหรือศาล ขอให้ถือทรัพย์สินนั้นเป็นหลักประกันในชั้นถัดไปได้ ตามมาตรา ๑๑๓/๑15
เอกสารที่ควรเตรียมสำหรับการยื่นคำร้อง
การเตรียมเอกสารล่วงหน้าช่วยให้เจ้าพนักงานพิจารณาข้อเท็จจริงตามมาตรา ๑๐๘ ได้ครบ รายการต่อไปนี้เป็นรายการที่สำนักงานแนะนำให้เตรียม ไม่ใช่รายการที่กฎหมายกำหนด สถานีตำรวจแต่ละแห่งอาจขอเอกสารเพิ่มเติม ทุกรายการมีไว้เพื่อตอบข้อพิจารณาตามมาตรา ๑๐๘ และเหตุตามมาตรา ๑๐๘/๑
- เอกสารแสดงตนของผู้ต้องหาและผู้ยื่นคำร้อง
- เอกสารแสดงความเกี่ยวข้องระหว่างผู้ยื่นคำร้องกับผู้ต้องหา
- เอกสารแสดงที่อยู่เป็นหลักแหล่งและอาชีพของผู้ต้องหา
- เอกสารของทรัพย์สินที่จะวางเป็นหลักประกัน ถ้ามี
- ข้อเท็จจริงที่แสดงว่าไม่มีเหตุตามมาตรา ๑๐๘/๑ เช่น การมาพบพนักงานสอบสวนตามนัดทุกครั้ง
คำพิพากษาศาลฎีกาที่เกี่ยวข้อง
คำพิพากษาศาลฎีกาในหมวดนี้ทุกฉบับเปิดตรวจจากระบบสืบค้นคำพิพากษา คำสั่งคำร้องและคำวินิจฉัยศาลฎีกา เมื่อ ๘ พฤศจิกายน ๒๕๖๙ ข้อความในเครื่องหมายคำพูดคัดจากคำพิพากษาฉบับย่อคำต่อคำ ส่วนข้อความนำหน้าเป็นการสรุปของสำนักงานเพื่อให้เห็นว่าคำวินิจฉัยนั้นใช้กับขั้นตอนที่สถานีตำรวจอย่างไร
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3478/256417
เมื่อสิทธินำคดีอาญามาฟ้องระงับ สัญญาประกันสิ้นสุดและต้องคืนหลักประกัน ศาลฎีกาวินิจฉัยตามมาตรา ๑๑๘ ว่า เมื่อผู้ต้องหาหรือจำเลยถึงแก่ความตายจนสิทธินำคดีอาญามาฟ้องระงับ สัญญาประกันเป็นอันสิ้นสุด และต้องคืนหลักประกันแก่ผู้ที่ควรรับไป หลักเดียวกันใช้กับการคืนหลักประกันเมื่อคดีถึงที่สุดหรือความรับผิดตามสัญญาประกันหมดไปโดยเหตุอื่น
“ป.วิ.อ. มาตรา 118 บัญญัติว่า "เมื่อคดีถึงที่สุดหรือความรับผิดตามสัญญาประกันหมดไปตามมาตรา 116 หรือโดยเหตุอื่น ให้คืนหลักประกันแก่ผู้ที่ควรรับไป" ดังนี้ เมื่อจำเลยที่ 4 ถึงแก่ความตายอันเป็นเหตุให้สิทธินำคดีอาญามาฟ้องระงับไปตาม ป.วิ.อ. มาตรา 39 (1) สัญญาประกันตัวจำเลยที่ 4 เป็นอันสิ้นสุดลง ศาลจึงชอบที่จะคืนหลักประกันให้แก่ผู้ที่ควรรับไป”
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2583/256518
ค่าเช่าหลักทรัพย์ประกันเรียกคืนได้เมื่อการดำเนินคดีไม่ชอบ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า เมื่อพนักงานสอบสวนขอออกหมายจับโดยไม่ตรวจสอบให้แน่ชัดว่าเป็นบุคคลเดียวกับคนร้าย ค่าจ้างทนายความและค่าเช่าหลักทรัพย์ในการขอปล่อยชั่วคราวเป็นค่าเสียหายโดยตรงจากการละเมิด ผู้ที่ต้องเช่าหลักทรัพย์มาประกันตัวจึงควรเก็บหลักฐานค่าใช้จ่ายไว้
“การขอให้ออกหมายจับบุคคลใดย่อมส่งผลกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของผู้ที่ถูกออกหมายจับ พนักงานสอบสวนจึงมีหน้าที่ต้องรวบรวมพยานหลักฐานให้เพียงพอที่จะเชื่อได้ว่าโจทก์กระทำผิดจริงซึ่งต้องกระทำด้วยความรอบคอบรัดกุม มิให้เกิดความผิดพลาด โดยเฉพาะอย่างยิ่งต้องเป็นที่แน่ใจว่าโจทก์เป็นบุคคลเดียวกับคนร้ายที่ได้มาจากการรวบรวมพยานหลักฐาน แต่พนักงานสอบสวนไม่ได้ตรวจสอบให้แน่ชัดเสียก่อนว่าโจทก์เป็นบุคคลเดียวกับคนร้ายหรือไม่ก่อนที่จะขอให้ออกหมายจับ ต่อมาพนักงานอัยการฟ้องโจทก์เป็นคดีอาญา เป็นเหตุให้โจทก์ได้รับความเสียหายต้องเสียค่าจ้างทนายความและค่าเช่าหลักทรัพย์ในการขอปล่อยชั่วคราวซึ่งเป็นการกระทำเพื่อปกป้องสิทธิอันชอบธรรมของโจทก์จากการถูกดำเนินคดีโดยมิชอบจึงเป็นค่าเสียหายโดยตรงจากการที่พนักงานสอบสวนทำละเมิด”
กฎหมายเปรียบเทียบ: เหตุที่ใช้จำกัดเสรีภาพระหว่างสอบสวนในเยอรมนี
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเยอรมัน มาตรา ๑๑๒ อนุญาตให้ขังผู้ต้องหาระหว่างสอบสวนได้เมื่อมีความสงสัยอย่างแน่นแฟ้นว่ากระทำผิด และมีเหตุแห่งการขัง ได้แก่ หลบหนี ความเสี่ยงที่จะหลบหนี หรือความเสี่ยงที่จะยุ่งเหยิงกับพยานหลักฐาน เหตุเหล่านี้ใกล้เคียงกับเหตุที่ใช้สั่งไม่ให้ปล่อยชั่วคราวตามมาตรา ๑๐๘/๑ ของไทย
กฎหมายเยอรมันกำหนดเหตุแห่งการขังไว้ในมาตรา ๑๑๒ วรรคสอง และเหตุเหล่านั้นต้องอาศัย "ข้อเท็จจริงที่ระบุได้" (bestimmte Tatsachen ข้อเท็จจริงที่เฉพาะเจาะจง)16 มาตรา ๑๐๘/๑ ของไทยใช้แนวทางเดียวกัน คือ จำกัดเหตุที่สั่งไม่ให้ปล่อยชั่วคราวไว้ห้าข้อ และบังคับให้คำสั่งต้องแสดงเหตุผลเป็นหนังสือ
สำหรับผู้อ่านในประเทศไทย ข้อเปรียบเทียบนี้ชี้ว่า คำร้องขอปล่อยชั่วคราวที่ดีควรตอบเหตุตามมาตรา ๑๐๘/๑ ทีละข้อด้วยข้อเท็จจริง เช่น ที่อยู่ อาชีพ และประวัติการมาตามนัด เพราะเหตุเหล่านี้เป็นสิ่งที่เจ้าพนักงานต้องใช้เป็นฐานของคำสั่ง
คำถามที่พบบ่อย
คำถามในหมวดนี้เป็นคำถามที่ผู้ที่ต้องไปสถานีตำรวจถามบ่อย คำตอบเป็นหลักทั่วไปตามตัวบทที่ยกไว้ในเชิงอรรถของหน้านี้ ผลของแต่ละเรื่องขึ้นกับข้อเท็จจริงและพยานหลักฐาน
ขอประกันตัวที่สถานีตำรวจได้หรือไม่
ได้ ผู้ต้องหาที่ถูกควบคุมและยังไม่ถูกฟ้องยื่นคำร้องขอปล่อยชั่วคราวต่อพนักงานสอบสวนได้ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๐๖ (๑)
ใครยื่นคำร้องแทนผู้ต้องหาได้
ผู้มีประโยชน์เกี่ยวข้องยื่นคำร้องได้ตามมาตรา ๑๐๖ วรรคหนึ่ง กฎหมายไม่ได้จำกัดไว้เฉพาะญาติ แต่ผู้ยื่นควรแสดงความเกี่ยวข้องกับผู้ต้องหาได้
ประกันตัวชั้นตำรวจ ทุกคดีต้องมีหลักประกันหรือไม่
ไม่ทุกคดี มาตรา ๑๑๐ วรรคหนึ่ง กำหนดให้คดีที่มีอัตราโทษจำคุกอย่างสูงเกินสิบปีขึ้นไปต้องมีประกัน ส่วนคดีอื่น มาตรา ๑๑๐ วรรคสอง ให้ปล่อยโดยไม่มีประกันเลย มีประกัน หรือมีประกันและหลักประกันก็ได้
ถูกปฏิเสธคำร้องแล้วทำอย่างไรต่อ
มาตรา ๑๐๘/๑ วรรคสอง กำหนดให้คำสั่งไม่ให้ปล่อยชั่วคราวต้องแสดงเหตุผลและแจ้งเป็นหนังสือ ผู้ยื่นใช้เหตุนั้นเตรียมคำร้องครั้งใหม่ หรือยื่นต่อศาลเมื่อพนักงานสอบสวนยื่นคำร้องขอหมายขัง ตามมาตรา ๑๐๖ (๒)
การปล่อยชั่วคราวชั้นตำรวจใช้ได้กี่เดือน
ไม่เกินสามเดือนนับแต่วันแรกที่ปล่อย ขยายได้ไม่เกินหกเดือนเมื่อมีเหตุจำเป็น ตามมาตรา ๑๑๓ วรรคหนึ่ง
ติดต่อสอบถาม
ผู้ที่ต้องการให้ที่ปรึกษากฎหมายของสำนักงานช่วยเตรียมคำร้องขอปล่อยชั่วคราวในชั้นพนักงานสอบสวน ติดต่อสอบถามแบบรักษาความลับ (Confidential Enquiry การติดต่อสอบถามที่ข้อมูลไม่ถูกเปิดเผยต่อบุคคลภายนอก) ได้ที่ +66 81 654 5922 หรือ contact@eksiamlegal.com