ปรับปรุงล่าสุด · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา เอกสยาม ชัยศร ที่ปรึกษากฎหมาย
สาระสำคัญ
- พนักงานสอบสวนออกหมายเรียกผู้เสียหายหรือบุคคลที่ถ้อยคำอาจเป็นประโยชน์แก่คดีมาให้ปากคำได้ และห้ามตักเตือนหรือพูดให้ท้อใจเพื่อไม่ให้บุคคลใดให้ถ้อยคำ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๓๓
- ผู้เสียหายหญิงในคดีความผิดเกี่ยวกับเพศให้ปากคำต่อพนักงานสอบสวนหญิง เว้นแต่ยินยอมหรือมีเหตุจำเป็น และขอให้บุคคลใดอยู่ร่วมด้วยได้ ตามมาตรา ๑๓๓ วรรคสี่
- การชี้ตัวผู้ต้องหาต้องทำในสถานที่ที่ป้องกันไม่ให้ผู้ต้องหาเห็นผู้เสียหายหรือพยาน เว้นแต่ผู้เสียหายหรือพยานยินยอม ตามมาตรา ๑๓๓ วรรคห้า
- พยานที่อาจไม่ได้รับความปลอดภัยขอความคุ้มครองได้ ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองพยานในคดีอาญา พ.ศ. ๒๕๔๖ มาตรา ๖ และพยานในบางประเภทคดีอาจได้รับการคุ้มครองตามมาตรการพิเศษตามมาตรา ๘
- พนักงานสอบสวนต้องแจ้งผู้เสียหายที่มาร้องทุกข์ถึงสิทธิได้รับค่าตอบแทน ตามพระราชบัญญัติค่าตอบแทนผู้เสียหายฯ มาตรา ๖/๑ สิทธินี้ใช้กับความเสียหายต่อชีวิต ร่างกาย หรือจิตใจ
- กำหนดยื่นคำขอค่าตอบแทนกำลังจะเปลี่ยน ปัจจุบันต้องยื่นภายในหนึ่งปีนับแต่รู้ถึงการกระทำความผิด ตามมาตรา ๒๒ และพระราชบัญญัติ (ฉบับที่ ๓) พ.ศ. ๒๕๖๙ แก้เป็นสองปีนับแต่ได้รับแจ้งสิทธิ หรือห้าปีนับแต่วันกระทำความผิด สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาบันทึกวันมีผลไว้เป็นวันที่ ๒๑ ธันวาคม ๒๕๖๙
ผู้เสียหายและพยานถูกเรียกมาให้ปากคำอย่างไร
พนักงานสอบสวนมีอำนาจออกหมายเรียกผู้เสียหาย หรือบุคคลใดซึ่งมีเหตุอันควรเชื่อว่าถ้อยคำของเขาอาจเป็นประโยชน์แก่คดี ให้มาตามเวลาและสถานที่ในหมาย แล้วถามปากคำไว้ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๓๓ วรรคหนึ่ง1 พนักงานสอบสวนจะให้ผู้ให้ถ้อยคำสาบานหรือปฏิญาณตนก่อนก็ได้2
กฎหมายคุ้มครองความเต็มใจของผู้ให้ถ้อยคำไว้ด้วย พนักงานสอบสวนต้องไม่ตักเตือน พูดให้ท้อใจ หรือใช้กลอุบายอื่น เพื่อป้องกันมิให้บุคคลใดให้ถ้อยคำที่เขาประสงค์จะให้ด้วยความเต็มใจ ตามมาตรา ๑๓๓ วรรคสาม3 วิธีตรวจหมายเรียกและการเตรียมตัวอยู่ในหน้า หมายเรียกจากพนักงานสอบสวน
ผู้เสียหายหญิงในคดีความผิดเกี่ยวกับเพศ
ในคดีความผิดเกี่ยวกับเพศ การถามปากคำผู้เสียหายซึ่งเป็นหญิงต้องทำโดยพนักงานสอบสวนหญิง เว้นแต่ผู้เสียหายยินยอมหรือมีเหตุจำเป็นอย่างอื่น ซึ่งต้องบันทึกไว้ และผู้เสียหายขอให้บุคคลใดอยู่ร่วมในการถามปากคำได้ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๓๓ วรรคสี่4
สิทธินี้มีสองส่วนที่ผู้เสียหายใช้ได้โดยตรง ส่วนแรกคือการขอให้พนักงานสอบสวนหญิงเป็นผู้ถามปากคำ ส่วนที่สองคือการเลือกบุคคลที่จะอยู่ร่วมด้วย ผู้เสียหายควรแจ้งความประสงค์ทั้งสองส่วนตั้งแต่เริ่มติดต่อสถานีตำรวจ ถ้าผู้เสียหายเป็นเด็กอายุไม่เกินสิบแปดปี ใช้หลักของมาตรา ๑๓๓ ทวิ ซึ่งอธิบายในหน้า เด็กและเยาวชนที่สถานีตำรวจ
การชี้ตัวผู้ต้องหาและการยืนยันตัวผู้กระทำความผิด
เมื่อจำเป็นต้องให้ผู้เสียหายหรือพยานยืนยันตัวผู้กระทำความผิดในชั้นจับกุม หรือชี้ตัวผู้ต้องหา เจ้าพนักงานต้องจัดให้ทำในสถานที่ที่เหมาะสม และป้องกันไม่ให้ผู้กระทำความผิดหรือผู้ต้องหาเห็นตัวผู้เสียหายหรือพยาน โดยคำนึงถึงความปลอดภัย เว้นแต่ผู้เสียหายหรือพยานยินยอม ซึ่งต้องบันทึกความยินยอมไว้ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๓๓ วรรคห้า5
ผลในทางปฏิบัติคือ ผู้เสียหายหรือพยานไม่จำเป็นต้องเผชิญหน้ากับผู้ต้องหาในการชี้ตัว เว้นแต่ตนยินยอม ผู้ที่ไม่ประสงค์ให้ผู้ต้องหาเห็นตน ควรแจ้งพนักงานสอบสวนก่อนเริ่มการชี้ตัว
พยานที่กังวลเรื่องความปลอดภัยขอความคุ้มครองได้หรือไม่
ได้ เมื่อพยานอาจไม่ได้รับความปลอดภัย พนักงานผู้มีอำนาจสืบสวนคดีอาญา พนักงานผู้มีอำนาจสอบสวนคดีอาญา พนักงานผู้มีอำนาจฟ้องคดีอาญา ศาล หรือสำนักงานคุ้มครองพยาน อาจจัดให้พยานอยู่ในความคุ้มครองตามที่เห็นสมควร หรือตามที่พยานหรือผู้มีประโยชน์เกี่ยวข้องร้องขอ ต้องได้รับความยินยอมของพยาน ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองพยานในคดีอาญา พ.ศ. ๒๕๔๖ มาตรา ๖6
คำว่า "พยาน" ในพระราชบัญญัตินี้ หมายถึงบุคคลซึ่งจะมาให้หรือได้ให้ข้อเท็จจริงต่อพนักงานผู้มีอำนาจสืบสวน สอบสวน หรือฟ้องคดีอาญา หรือศาล รวมทั้งผู้เชี่ยวชาญ7 ความคุ้มครองตามมาตรา ๖ รวมถึงการจัดให้พยานอยู่ในสถานที่ที่ปลอดภัย และการปกปิดชื่อ ที่อยู่ ภาพ หรือข้อมูลอื่นที่ระบุตัวพยานได้
พยานในคดีบางประเภทอาจได้รับการคุ้มครองตามมาตรการพิเศษตามมาตรา ๘ ได้แก่ คดียาเสพติด ฟอกเงิน ทุจริต และศุลกากร คดีความมั่นคงหรือก่อการร้าย คดีความผิดเกี่ยวกับเพศ พรากเด็ก ค้ามนุษย์ หรือค้าประเวณี คดีองค์กรอาชญากรรม คดีที่มีอัตราโทษอย่างต่ำจำคุกตั้งแต่สิบปีขึ้นไป และคดีที่สำนักงานคุ้มครองพยานเห็นสมควร8
ผู้เสียหายมีสิทธิได้รับค่าตอบแทนจากรัฐหรือไม่
ผู้เสียหายที่ได้รับความเสียหายถึงแก่ชีวิต ร่างกาย หรือจิตใจ เนื่องจากการกระทำความผิดอาญาของผู้อื่น โดยตนไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการกระทำความผิด อาจได้รับค่าตอบแทนตามพระราชบัญญัติค่าตอบแทนผู้เสียหาย และค่าทดแทนและค่าใช้จ่ายแก่จำเลยในคดีอาญา พ.ศ. ๒๕๔๔ ตามนิยามในมาตรา ๓9 ความเสียหายต่อทรัพย์สินเพียงอย่างเดียวไม่อยู่ในนิยามนี้
ในคดีที่มีการร้องทุกข์ พนักงานสอบสวนต้องแจ้งผู้เสียหายหรือทายาทที่มาร้องทุกข์ให้ทราบถึงสิทธิได้รับค่าตอบแทน และต้องบันทึกการแจ้งไว้ในสำนวน ตามมาตรา ๖/๑10 ค่าตอบแทนมีสี่ประเภท คือ ค่ารักษาพยาบาลและค่าฟื้นฟูสมรรถภาพ ค่าตอบแทนกรณีถึงแก่ความตาย ค่าขาดประโยชน์ทำมาหาได้ และค่าตอบแทนความเสียหายอื่นตามที่คณะกรรมการเห็นสมควร โดยคณะกรรมการกำหนดจำนวนตามพฤติการณ์ของแต่ละเรื่อง ตามมาตรา ๑๘11
กำหนดยื่นคำขอค่าตอบแทนก่อนและหลังวันที่ ๒๑ ธันวาคม ๒๕๖๙
ตามกฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ ผู้เสียหายต้องยื่นคำขอภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่ได้รู้ถึงการกระทำความผิด ตามพระราชบัญญัติค่าตอบแทนผู้เสียหายฯ มาตรา ๒๒12 พระราชบัญญัติค่าตอบแทนผู้เสียหายฯ (ฉบับที่ ๓) พ.ศ. ๒๕๖๙ แก้มาตรา ๒๒ เป็นภายในสองปีนับแต่วันที่ได้รับแจ้งสิทธิตามมาตรา ๖/๑ หรือภายในห้าปีนับแต่วันที่มีการกระทำความผิดต่อผู้เสียหาย13
พระราชบัญญัติฉบับที่ ๓ ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ ๒๓ สิงหาคม ๒๕๖๙ และใช้บังคับเมื่อพ้นกำหนดหนึ่งร้อยยี่สิบวันนับแต่วันประกาศ14 สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาบันทึกวันมีผลไว้เป็นวันที่ ๒๑ ธันวาคม ๒๕๖๙15 คำขอที่ยื่นไว้ก่อนวันใช้บังคับและยังอยู่ระหว่างพิจารณา ให้ถือเป็นคำขอตามกฎหมายที่แก้ไขแล้ว ตามมาตรา ๑๓ ของพระราชบัญญัติฉบับที่ ๓16
| ช่วงเวลา | กำหนดยื่นคำขอของผู้เสียหาย |
|---|---|
| ถึงวันก่อนวันที่พระราชบัญญัติฉบับที่ ๓ ใช้บังคับ | ภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่ได้รู้ถึงการกระทำความผิด (มาตรา ๒๒ ฉบับปัจจุบัน) |
| ตั้งแต่วันที่พระราชบัญญัติฉบับที่ ๓ ใช้บังคับ | ภายในสองปีนับแต่วันที่ได้รับแจ้งสิทธิตามมาตรา ๖/๑ หรือภายในห้าปีนับแต่วันที่มีการกระทำความผิด (มาตรา ๒๒ ที่แก้ไขแล้ว) |
ผู้เสียหายที่กำหนดหนึ่งปีตามกฎหมายปัจจุบันใกล้ครบ ควรยื่นคำขอภายในกำหนดเดิม เพราะบทเฉพาะกาลของพระราชบัญญัติฉบับที่ ๓ ไม่ได้บัญญัติไว้โดยชัดแจ้งว่ากำหนดใหม่ใช้กับสิทธิที่กำหนดเดิมสิ้นไปแล้วก่อนวันใช้บังคับ การยื่นภายในกำหนดเดิมจึงเป็นทางที่ไม่ต้องอาศัยการตีความ
เอกสารที่ผู้เสียหายควรเก็บไว้ตั้งแต่วันแจ้งความ
เอกสารเหล่านี้ใช้ได้ทั้งในการสอบสวนและในการขอค่าตอบแทน ผู้เสียหายควรเริ่มเก็บตั้งแต่วันแรกที่ไปสถานีตำรวจ เพราะหลักฐานบางรายการ เช่น ภาพถ่ายบาดแผล ต้องเก็บในช่วงเวลาที่เกิดเหตุ รายการเป็นคำแนะนำของสำนักงาน ไม่ใช่รายการที่กฎหมายกำหนด
- หลักฐานการร้องทุกข์ เช่น เลขรับแจ้งหรือเลขบันทึกประจำวัน ชื่อสถานีตำรวจ และชื่อพนักงานสอบสวน
- หลักฐานการได้รับแจ้งสิทธิตามมาตรา ๖/๑ ถ้าได้รับเป็นหนังสือ
- ใบรับรองแพทย์ ใบเสร็จค่ารักษาพยาบาล และเอกสารการฟื้นฟูสมรรถภาพ
- หลักฐานรายได้ก่อนเกิดเหตุ สำหรับค่าขาดประโยชน์ทำมาหาได้
- ภาพถ่ายบาดแผลหรือความเสียหาย พร้อมวันที่
คำพิพากษาศาลฎีกาที่เกี่ยวข้อง
คำพิพากษาศาลฎีกาในหมวดนี้ทุกฉบับเปิดตรวจจากระบบสืบค้นคำพิพากษา คำสั่งคำร้องและคำวินิจฉัยศาลฎีกา เมื่อ ๘ พฤศจิกายน ๒๕๖๙ ข้อความในเครื่องหมายคำพูดคัดจากคำพิพากษาฉบับย่อคำต่อคำ ส่วนข้อความนำหน้าเป็นการสรุปของสำนักงานเพื่อให้เห็นว่าคำวินิจฉัยนั้นใช้กับขั้นตอนที่สถานีตำรวจอย่างไร
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 8183/255718
เจตนารมณ์ของกฎหมายค่าตอบแทนผู้เสียหาย และสถานะของเงินที่ได้รับ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า พระราชบัญญัติค่าตอบแทนผู้เสียหายฯ พ.ศ. ๒๕๔๔ มีเจตนารมณ์รับรองสิทธิได้รับความช่วยเหลือจากรัฐของผู้เสียหายที่ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับความผิดและไม่มีทางบรรเทาความเสียหายโดยทางอื่น และเงินที่รัฐจ่ายตามพระราชบัญญัตินี้ไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดี
“พ.ร.บ.ค่าตอบแทนผู้เสียหายและค่าทดแทนและ ค่าใช้จ่ายแก่จำเลยในคดีอาญา พ.ศ.2544 บัญญัติขึ้นโดยมีเจตนารมณ์เพื่อรับรองสิทธิในการได้รับความช่วยเหลือจากรัฐของบุคคลซึ่งได้รับความเสียหายเนื่องจากการกระทำความผิดอาญาของผู้อื่นโดยตนมิได้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการกระทำผิดนั้น และไม่มีโอกาสได้รับการบรรเทาความเสียหายโดยทางอื่น รวมทั้งการรับรองสิทธิในการได้รับค่าทดแทนในกรณีของบุคคลซึ่งตกเป็นจำเลยในคดีอาญาและถูกคุมขังระหว่างการพิจารณาคดี หากปรากฏตามคำพิพากษาอันถึงที่สุดในคดีนั้นว่าข้อเท็จจริงฟังเป็นยุติว่าจำเลยมิได้เป็นผู้กระทำความผิดหรือการกระทำของจำเลยไม่เป็นความผิด และการรับรองสิทธิดังกล่าวนี้ก็เป็นไปตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยหลายฉบับ ดังนั้น เงินที่จะได้รับตามพระราชบัญญัตินี้จึงเป็นเงินที่รัฐจ่ายเป็นค่าทดแทนให้แก่จำเลยเพื่อให้เกิดความเป็นธรรม สิทธิของจำเลยที่จะได้รับเงินนั้น จึงเป็นสิทธิที่มีความสำคัญยิ่งกว่าสิทธิของลูกหนี้ในทรัพย์สินบางประเภทที่ไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดี เงินดังกล่าวจึงถือได้ว่าเป็นเงินที่ไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดีตาม ป.วิ.พ. มาตรา 285 (4)”
กฎหมายเปรียบเทียบ: สิทธิของผู้เสียหายตามมาตรฐานของสหภาพยุโรป
Directive 2012/29/EU (คำสั่งของสหภาพยุโรปว่าด้วยสิทธิ การสนับสนุน และการคุ้มครองผู้เสียหายจากอาชญากรรม) กำหนดให้รัฐสมาชิกให้ข้อมูลเรื่องสิทธิแก่ผู้เสียหายตั้งแต่การติดต่อเจ้าหน้าที่ครั้งแรก และให้จัดเงื่อนไขเพื่อหลีกเลี่ยงการพบกันระหว่างผู้เสียหายกับผู้กระทำความผิดในสถานที่ดำเนินคดี หลักทั้งสองมีบทบัญญัติที่ทำหน้าที่ใกล้เคียงกันในกฎหมายไทย
Directive เป็นกฎหมายที่รัฐสมาชิกต้องนำไปบัญญัติเป็นกฎหมายภายใน การให้ข้อมูลตั้งแต่การติดต่อครั้งแรกตาม Article 4(1) (ข้อ ๔ (๑)) ใกล้เคียงกับหน้าที่ของพนักงานสอบสวนในการแจ้งสิทธิได้รับค่าตอบแทนเมื่อผู้เสียหายมาร้องทุกข์ ตามพระราชบัญญัติค่าตอบแทนผู้เสียหายฯ มาตรา ๖/๑ และการหลีกเลี่ยงการพบกันตาม Article 19(1) (ข้อ ๑๙ (๑))17 ใกล้เคียงกับประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๓๓ วรรคห้า ที่กำหนดให้จัดการชี้ตัวในสถานที่ที่ผู้ต้องหาไม่เห็นตัวผู้เสียหายหรือพยาน
สำหรับผู้อ่านในประเทศไทย ข้อต่างที่ควรรู้คือ หน้าที่แจ้งสิทธิตามมาตรา ๖/๑ ของไทยจำกัดอยู่ที่สิทธิได้รับค่าตอบแทน ผู้เสียหายจึงควรสอบถามพนักงานสอบสวนเองถึงสิทธิอื่น เช่น การขอให้พนักงานสอบสวนหญิงถามปากคำ หรือการขอความคุ้มครองพยาน
คำถามที่พบบ่อย
คำถามในหมวดนี้เป็นคำถามที่ผู้ที่ต้องไปสถานีตำรวจถามบ่อย คำตอบเป็นหลักทั่วไปตามตัวบทที่ยกไว้ในเชิงอรรถของหน้านี้ ผลของแต่ละเรื่องขึ้นกับข้อเท็จจริงและพยานหลักฐาน
ผู้เสียหายหญิงในคดีทางเพศขอให้ตำรวจหญิงสอบปากคำได้หรือไม่
ได้ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๓๓ วรรคสี่ กำหนดให้พนักงานสอบสวนหญิงเป็นผู้ถามปากคำ เว้นแต่ผู้เสียหายยินยอมหรือมีเหตุจำเป็นอย่างอื่น และผู้เสียหายขอให้บุคคลใดอยู่ร่วมด้วยได้
ต้องเผชิญหน้ากับผู้ต้องหาตอนชี้ตัวหรือไม่
ไม่ต้อง เว้นแต่ยินยอม มาตรา ๑๓๓ วรรคห้า กำหนดให้จัดการชี้ตัวในสถานที่ที่ป้องกันไม่ให้ผู้ต้องหาเห็นตัวผู้เสียหายหรือพยาน
ถูกขู่หลังไปให้ปากคำ ขอความคุ้มครองได้ที่ใด
พระราชบัญญัติคุ้มครองพยานในคดีอาญา พ.ศ. ๒๕๔๖ มาตรา ๖ ให้พนักงานผู้มีอำนาจสืบสวนหรือสอบสวนคดีอาญา พนักงานผู้มีอำนาจฟ้องคดีอาญา ศาล หรือสำนักงานคุ้มครองพยาน จัดให้พยานอยู่ในความคุ้มครองได้ตามที่พยานร้องขอ โดยต้องได้รับความยินยอมของพยาน
ถูกโกงเงินขอค่าตอบแทนผู้เสียหายได้หรือไม่
พระราชบัญญัติค่าตอบแทนผู้เสียหายฯ มาตรา ๓ นิยามผู้เสียหายว่าผู้ได้รับความเสียหายถึงแก่ชีวิต ร่างกาย หรือจิตใจ ความเสียหายต่อทรัพย์สินเพียงอย่างเดียวจึงไม่อยู่ในนิยามนี้
ยื่นขอค่าตอบแทนได้ภายในกี่ปี
ตามมาตรา ๒๒ ที่ใช้บังคับอยู่ ภายในหนึ่งปีนับแต่ได้รู้ถึงการกระทำความผิด เมื่อพระราชบัญญัติฉบับที่ ๓ พ.ศ. ๒๕๖๙ ใช้บังคับ กำหนดเปลี่ยนเป็นสองปีนับแต่ได้รับแจ้งสิทธิ หรือห้าปีนับแต่วันกระทำความผิด
ติดต่อสอบถาม
ผู้เสียหายหรือพยานที่ต้องการให้ที่ปรึกษากฎหมายของสำนักงานร่วมเตรียมการให้ปากคำ หรือเตรียมคำขอค่าตอบแทน ติดต่อสอบถามแบบรักษาความลับ (Confidential Enquiry การติดต่อสอบถามที่ข้อมูลไม่ถูกเปิดเผยต่อบุคคลภายนอก) ได้ที่ +66 81 654 5922 หรือ contact@eksiamlegal.com