ปรับปรุงล่าสุด · ผู้รับผิดชอบเนื้อหา เอกสยาม ชัยศร ที่ปรึกษากฎหมาย
สาระสำคัญ
- คำร้องทุกข์ต้องมีเจตนาให้ผู้กระทำผิดได้รับโทษ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๒ (๗) นิยามคำร้องทุกข์ว่าเป็นการกล่าวหาของผู้เสียหายที่กล่าวโดยมีเจตนาจะให้ผู้กระทำความผิดได้รับโทษ
- ผู้ที่ไม่ใช่ผู้เสียหายแจ้งเรื่องได้ในรูปคำกล่าวโทษ ตามมาตรา ๒ (๘) แต่ในความผิดต่อส่วนตัว พนักงานสอบสวนจะสอบสวนได้ต่อเมื่อมีคำร้องทุกข์ตามระเบียบ ตามมาตรา ๑๒๑ วรรคสอง
- คำร้องทุกข์ต้องมีข้อความตามมาตรา ๑๒๓ ได้แก่ ชื่อและที่อยู่ผู้ร้องทุกข์ ลักษณะความผิด พฤติการณ์ ความเสียหาย และชื่อหรือรูปพรรณผู้กระทำผิดเท่าที่บอกได้ ทำเป็นหนังสือหรือร้องด้วยปากก็ได้
- ร้องทุกข์ได้ทั้งต่อพนักงานสอบสวนและต่อพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจตามมาตรา ๑๒๔ ซึ่งต้องรีบส่งเรื่องไปยังพนักงานสอบสวน
- บริษัทและนิติบุคคลอื่นร้องทุกข์โดยผู้จัดการหรือผู้แทน ตามมาตรา ๕ (๓) เฉพาะความผิดที่กระทำต่อนิติบุคคลนั้น
- การแจ้งข้อความอันเป็นเท็จเกี่ยวกับความผิดอาญามีโทษ ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๑๗๒ ถึงมาตรา ๑๗๔
คำร้องทุกข์คืออะไร และต่างจากคำกล่าวโทษอย่างไร
คำร้องทุกข์ คือการที่ผู้เสียหายกล่าวหาต่อเจ้าหน้าที่ว่ามีผู้กระทำความผิดซึ่งทำให้ตนเสียหาย โดยมีเจตนาให้ผู้กระทำความผิดได้รับโทษ ส่วนคำกล่าวโทษ คือการที่บุคคลอื่นซึ่งไม่ใช่ผู้เสียหายกล่าวหาต่อเจ้าหน้าที่ว่ามีการกระทำความผิด ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๒ (๗) และ (๘)1
องค์ประกอบที่สำคัญที่สุดของคำร้องทุกข์ คือเจตนาให้ผู้กระทำความผิดได้รับโทษ การแจ้งเหตุต่อเจ้าหน้าที่โดยไม่มีเจตนาเช่นนั้น เช่น แจ้งไว้เพื่อเป็นหลักฐานเท่านั้น อาจไม่เข้านิยามคำร้องทุกข์ ผู้เสียหายจึงควรแจ้งต่อพนักงานสอบสวนให้ชัดว่าประสงค์ให้ดำเนินคดีกับผู้กระทำความผิด และตรวจว่าบันทึกของพนักงานสอบสวนระบุเจตนานี้ไว้
ใครเป็นผู้เสียหาย และใครร้องทุกข์แทนได้
ผู้เสียหาย คือบุคคลผู้ได้รับความเสียหายเนื่องจากการกระทำความผิด รวมทั้งบุคคลอื่นที่มีอำนาจจัดการแทนตามมาตรา ๔ ๕ และ ๖ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๒ (๔)2 บุคคลที่มีอำนาจจัดการแทนมีอำนาจร้องทุกข์แทนผู้เสียหายได้ ตามมาตรา ๓ (๑)3
มาตรา ๕ กำหนดบุคคลที่จัดการแทนผู้เสียหายได้ไว้สามกลุ่ม4
| ผู้จัดการแทน | เงื่อนไขตามมาตรา ๕ |
|---|---|
| (๑) ผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้อนุบาล | เฉพาะความผิดที่กระทำต่อผู้เยาว์หรือผู้ไร้ความสามารถซึ่งอยู่ในความดูแล |
| (๒) ผู้บุพการี ผู้สืบสันดาน สามีหรือภริยา | เฉพาะกรณีผู้เสียหายถูกทำร้ายถึงตายหรือบาดเจ็บจนไม่สามารถจัดการเองได้ |
| (๓) ผู้จัดการหรือผู้แทนอื่นของนิติบุคคล | เฉพาะความผิดที่กระทำต่อนิติบุคคลนั้น |
ร้องทุกข์ได้ที่ไหน
ผู้เสียหายร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวนได้ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๒๓ และร้องทุกข์ต่อพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจซึ่งมีตำแหน่งรองหรือเหนือพนักงานสอบสวนและมีหน้าที่รักษาความสงบเรียบร้อยก็ได้ ตามมาตรา ๑๒๔ ซึ่งกำหนดให้เจ้าพนักงานนั้นรีบส่งเรื่องไปยังพนักงานสอบสวน5
พนักงานสอบสวนที่รับผิดชอบการสอบสวนโดยปกติ คือพนักงานสอบสวนแห่งท้องที่ที่ความผิดเกิด แต่มาตรา ๑๘ ให้อำนาจสอบสวนแก่พนักงานสอบสวนแห่งท้องที่ที่ความผิดเกิด อ้าง หรือเชื่อว่าได้เกิด หรือท้องที่ที่ผู้ต้องหามีที่อยู่หรือถูกจับด้วย และเมื่อมีเหตุจำเป็นหรือเพื่อความสะดวก ให้พนักงานสอบสวนแห่งท้องที่ที่ผู้ต้องหามีที่อยู่หรือถูกจับเป็นผู้รับผิดชอบได้6
ในทางปฏิบัติ ผู้เสียหายควรเริ่มที่สถานีตำรวจแห่งท้องที่ที่เหตุเกิด เพราะเป็นท้องที่ที่โดยปกติรับผิดชอบการสอบสวน ถ้าไม่สะดวก ควรสอบถามพนักงานสอบสวนของสถานีที่ไปถึงว่าจะรับคำร้องทุกข์และส่งต่อตามมาตรา ๑๒๔ อย่างไร
คำร้องทุกข์ต้องมีข้อความอะไร
คำร้องทุกข์ต้องปรากฏชื่อและที่อยู่ของผู้ร้องทุกข์ ลักษณะแห่งความผิด พฤติการณ์ที่ความผิดได้กระทำลง ความเสียหายที่ได้รับ และชื่อหรือรูปพรรณของผู้กระทำผิดเท่าที่จะบอกได้ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๒๓ วรรคสอง คำร้องทุกข์ทำเป็นหนังสือหรือร้องด้วยปากก็ได้7
ถ้าทำเป็นหนังสือ ต้องลงวันเดือนปีและลายมือชื่อผู้ร้องทุกข์ ถ้าร้องด้วยปาก พนักงานสอบสวนต้องบันทึกไว้ ลงวันเดือนปี และลงลายมือชื่อผู้บันทึกกับผู้ร้องทุกข์ ตามมาตรา ๑๒๓ วรรคสาม
การเตรียมคำร้องทุกข์เป็นหนังสือล่วงหน้า ช่วยให้ข้อความครบตามมาตรา ๑๒๓ และลดความคลาดเคลื่อนของบันทึก รายการที่ควรเตรียมมีดังนี้
- ลำดับเหตุการณ์ ระบุวัน เวลา และสถานที่
- ชื่อ ที่อยู่ หรือรูปพรรณของผู้กระทำผิดเท่าที่ทราบ
- ความเสียหายที่ได้รับ พร้อมจำนวนเงินถ้ามี
- พยานเอกสารและพยานวัตถุ เช่น สัญญา หลักฐานการโอนเงิน ข้อความสนทนา หรือภาพถ่าย
- ชื่อและช่องทางติดต่อของพยานบุคคล
- ข้อความที่แสดงเจตนาให้ดำเนินคดีกับผู้กระทำผิด
บริษัทหรือนิติบุคคลร้องทุกข์อย่างไร
บริษัทและนิติบุคคลอื่นร้องทุกข์ได้โดยผู้จัดการหรือผู้แทนอื่นของนิติบุคคล เฉพาะความผิดที่กระทำลงแก่นิติบุคคลนั้น ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๕ (๓) ประกอบมาตรา ๓ (๑) ผู้ที่ไปพบพนักงานสอบสวนจึงต้องแสดงได้ว่าตนมีอำนาจกระทำการแทนนิติบุคคล
เอกสารที่ควรเตรียมสำหรับการร้องทุกข์ในนามนิติบุคคล ได้แก่ หนังสือรับรองการจดทะเบียนนิติบุคคลฉบับล่าสุด เอกสารแสดงตนของกรรมการผู้มีอำนาจ หนังสือมอบอำนาจกรณีให้บุคคลอื่นไปร้องทุกข์แทน และเอกสารของเรื่องที่ร้องทุกข์ รายการนี้เป็นคำแนะนำของสำนักงาน พนักงานสอบสวนอาจขอเอกสารเพิ่มตามลักษณะของนิติบุคคลและเรื่อง
ประเด็นที่ควรระวังในการร้องทุกข์ของนิติบุคคล คือ ขอบเขตของหนังสือมอบอำนาจ หนังสือมอบอำนาจควรระบุเรื่องที่มอบให้ร้องทุกข์ให้ชัด และลงนามโดยกรรมการตามข้อกำหนดเรื่องอำนาจกรรมการในหนังสือรับรองของนิติบุคคลนั้น
พนักงานสอบสวนไม่สอบสวนได้ในกรณีใด
พนักงานสอบสวนจะไม่ทำการสอบสวนก็ได้ในสามกรณี คือ ผู้เสียหายขอความช่วยเหลือแต่ไม่ยอมร้องทุกข์ตามระเบียบ ผู้เสียหายฟ้องคดีเองโดยไม่ได้ร้องทุกข์ก่อน หรือหนังสือกล่าวโทษเป็นบัตรสนเท่ห์หรือผู้กล่าวโทษไม่ยอมบอกว่าเป็นใครหรือไม่ยอมลงลายมือชื่อ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๒๒8
สำหรับความผิดต่อส่วนตัว ซึ่งประมวลกฎหมายอาญาเรียกว่าความผิดอันยอมความได้ พนักงานสอบสวนสอบสวนได้ต่อเมื่อมีคำร้องทุกข์ตามระเบียบ ตามมาตรา ๑๒๑ วรรคสอง9 และผู้เสียหายต้องร้องทุกข์ภายในกำหนดเวลา รายละเอียดอยู่ในหน้า ความผิดอันยอมความได้: กำหนดร้องทุกข์สามเดือน ผลของการสอบสวนที่ขาดเงื่อนไขเหล่านี้ต่ออำนาจฟ้องของพนักงานอัยการ อธิบายไว้ในหน้า การสอบสวนที่ชอบด้วยกฎหมายกับอำนาจฟ้อง
แก้หรือถอนคำร้องทุกข์ได้หรือไม่
ผู้ร้องทุกข์แก้คำร้องทุกข์หรือถอนคำร้องทุกข์ได้ทุกเมื่อ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๑๒๖ วรรคหนึ่ง แต่ในคดีที่ไม่ใช่ความผิดต่อส่วนตัว การถอนคำร้องทุกข์ไม่ตัดอำนาจพนักงานสอบสวนที่จะสอบสวน หรือพนักงานอัยการที่จะฟ้องคดี ตามมาตรา ๑๒๖ วรรคสอง10
ผลข้อนี้ทำให้การถอนคำร้องทุกข์ในความผิดอาญาแผ่นดินไม่ได้ยุติคดีโดยอัตโนมัติ ผู้ร้องทุกข์ที่บรรลุข้อตกลงกับอีกฝ่ายควรทราบผลข้อนี้ก่อนตกลง
การแจ้งความอันเป็นเท็จมีผลอย่างไร
การแจ้งข้อความอันเป็นเท็จเกี่ยวกับความผิดอาญาแก่พนักงานสอบสวน ซึ่งอาจทำให้ผู้อื่นหรือประชาชนเสียหาย มีโทษจำคุกไม่เกินสองปี หรือปรับไม่เกินสี่หมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๑๗๒11 ประมวลกฎหมายอาญายังมีบทลงโทษการแจ้งความเท็จอีกสองมาตรา
การแจ้งว่ามีการกระทำความผิดทั้งที่รู้ว่าไม่มีความผิดเกิดขึ้น มีโทษตามมาตรา ๑๗๓12 และถ้าทำเพื่อแกล้งให้บุคคลใดรับโทษหรือรับโทษหนักขึ้น มีโทษหนักขึ้นตามมาตรา ๑๗๔13
บทบัญญัติเหล่านี้ไม่ได้ห้ามการร้องทุกข์โดยสุจริตที่ผลการสอบสวนออกมาไม่เป็นไปตามที่ผู้ร้องทุกข์เชื่อ แต่ทำให้ผู้ร้องทุกข์ต้องเล่าข้อเท็จจริงตามที่รู้จริง แยกข้อเท็จจริงที่รู้เห็นเองออกจากสิ่งที่ได้ยินมาหรือคาดคะเน และไม่เพิ่มเติมรายละเอียดที่ไม่มีหลักฐาน
คำพิพากษาศาลฎีกาที่เกี่ยวข้อง
คำพิพากษาศาลฎีกาในหมวดนี้ทุกฉบับเปิดตรวจจากระบบสืบค้นคำพิพากษา คำสั่งคำร้องและคำวินิจฉัยศาลฎีกา เมื่อ ๘ พฤศจิกายน ๒๕๖๙ ข้อความในเครื่องหมายคำพูดคัดจากคำพิพากษาฉบับย่อคำต่อคำ ส่วนข้อความนำหน้าเป็นการสรุปของสำนักงานเพื่อให้เห็นว่าคำวินิจฉัยนั้นใช้กับขั้นตอนที่สถานีตำรวจอย่างไร
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7626/256816
เมื่อกรรมการยักยอกทรัพย์ของบริษัท ผู้ถือหุ้นเป็นผู้เสียหายและร้องทุกข์ได้ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ในกรณีที่กรรมการของบริษัทเป็นผู้กระทำความผิดต่อบริษัทเสียเอง ผู้ถือหุ้นเป็นผู้เสียหายและร้องทุกข์เพื่อดำเนินคดีได้ แก้ปัญหาที่ผู้มีอำนาจลงนามแทนบริษัทคือผู้กระทำผิด
“โจทก์บรรยายฟ้องว่า โจทก์ร่วมและจำเลยรวมทั้งบุคคลอื่นอีก 1 คน เป็นผู้ถือหุ้น โดยโจทก์ร่วมและจำเลยเป็นกรรมการในบริษัทร่วมกันกระทำการแทนบริษัท ต่อมาจำเลยเบิกถอนเงินออกจากบัญชีเงินฝากของบริษัทแล้วเบียดบังยักยอกเงินเป็นของตนเองโดยทุจริต ทำให้โจทก์ร่วมในฐานะผู้ถือหุ้นในบริษัทได้รับความเสียหาย คำฟ้องของโจทก์เป็นการยืนยันแล้วว่า โจทก์ร่วมเป็นผู้ถือหุ้นในบริษัทและเป็นผู้เสียหายในกรณีที่กรรมการของบริษัทเป็นผู้กระทำความผิดต่อบริษัทซึ่งเป็นนิติบุคคลนั้นเอง ที่โจทก์ร่วมฎีกาว่า โจทก์ร่วมเป็นผู้ถือหุ้นของบริษัทจึงสามารถร้องทุกข์เพื่อดำเนินคดีแก่จำเลยได้นั้น จึงมิใช่เป็นเรื่องนอกฟ้องนอกประเด็น”
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 793/256517
ผู้จัดการสาขาของนิติบุคคลต่างประเทศเป็นผู้ที่พนักงานสอบสวนแจ้งข้อหาได้ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ผู้รับผิดชอบในการดำเนินงานในประเทศไทยของนิติบุคคลต่างประเทศเป็น “ผู้จัดการ” ตามมาตรา ๗ วรรคหนึ่ง พนักงานสอบสวนแจ้งสิทธิและแจ้งข้อหาแก่บุคคลนั้นแทนนิติบุคคลได้ แม้ไม่มีหนังสือมอบอำนาจ
“พนักงานสอบสวนมีการแจ้งสิทธิและแจ้งข้อหาแก่ ซ. ขณะที่เป็นผู้รับผิดชอบในการดำเนินงานในประเทศไทยของจำเลย โดย ซ. ให้การปฏิเสธ แม้ ซ. มิได้เป็นกรรมการผู้มีอำนาจของจำเลยอันจะถือว่าเป็นผู้แทนนิติบุคคล แต่หนังสือรับรองข้อความที่นายทะเบียนเก็บรักษาไว้ของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า กระทรวงพาณิชย์ อันเป็นหนังสือรับรองว่าบริษัทจำเลยได้รับใบอนุญาตทำธุรกิจบริการก่อสร้าง ติดตั้งและทดสอบ โครงการก่อสร้าง โรงแยกก๊าซธรรมชาติ หน่วยที่ 5 ให้แก่บริษัท ป. โดยมี ซ. เป็นผู้รับผิดชอบในการดำเนินงานในประเทศไทย ซ. ย่อมอยู่ในฐานะเป็นผู้จัดการสำนักงานสาขาของจำเลยในประเทศไทย พนักงานสอบสวนจึงมีอำนาจแจ้งข้อหาและทำการสอบสวนได้ แม้จำเลยจะมิได้ทำหนังสือมอบอำนาจให้ ซ. มีอำนาจดำเนินคดีแทนจำเลยด้วยก็ตาม เพราะ ซ. อยู่ในฐานะผู้จัดการตามความหมายใน ป.วิ.อ. มาตรา 7 วรรคหนึ่ง แล้ว กระบวนการสอบสวนจำเลยจึงชอบด้วยกฎหมาย”
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5796/256718
การแจ้งข้อเท็จจริงตามความเข้าใจโดยสุจริตไม่เป็นแจ้งความเท็จหรือหมิ่นประมาท ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๑๓๗ ๑๗๒ ๑๗๓ และ ๓๒๖ ต้องกระทำโดยเจตนา การร้องเรียนที่แจ้งข้อเท็จจริงตามความเข้าใจโดยมีเหตุอันควรเชื่อว่าเป็นความจริง แม้คลาดเคลื่อนไปบ้าง ไม่เป็นความผิด ผู้แจ้งความจึงควรเล่าข้อเท็จจริงตามที่ประสบจริงและแยกส่วนที่เป็นความเข้าใจของตนให้ชัด
“ความผิดฐานแจ้งข้อความอันเป็นเท็จแก่เจ้าพนักงาน ตาม ป.อ. มาตรา 137 เป็นความผิดต่อเจ้าพนักงานอันเป็นบททั่วไป ส่วนความผิดฐานแจ้งข้อความอันเป็นเท็จเกี่ยวกับความผิดอาญาแก่... ซึ่งอาจทำให้ผู้อื่นหรือประชาชนเสียหาย และความผิดฐานรู้ว่าไม่มีการกระทำความผิดเกิดขึ้น แจ้งข้อความแก่... ว่าได้มีการกระทำความผิด ตาม ป.อ. มาตรา 172 และ 173 เป็นความผิดต่อเจ้าพนักงานในการยุติธรรมอันเป็นบทเฉพาะเกี่ยวกับความผิดอาญา สำหรับความผิดฐานหมิ่นประมาท ตาม ป.อ. มาตรา 326 ต้องเป็นการใส่ความโดยประการที่น่าจะทำให้ผู้อื่นเสียหาย โดยความผิดทั้งหมดดังกล่าวที่ศาลชั้นต้นพิพากษาว่าจำเลยทั้งสามมีความผิดนั้น จะต้องกระทำไปโดยเจตนาโดยรู้สำนึกในการที่กระทำไม่ว่าประสงค์ต่อผลหรือย่อมเล็งเห็นผล คดีนี้จำเลยทั้งสามเพียงเพื่อต้องการทราบข้อเท็จจริงที่เกี่ยวข้องกับผลประโยชน์ในสัมปทานการดูดทราย เพื่อป้องกันส่วนได้เสียเพื่อความชอบธรรมตามสิทธิที่พึงมีพึงได้ตามกฎหมาย ข้อความที่ระบุไว้ในหนังสือร้องเรียนจึงเป็นการแจ้งข้อเท็จจริงตามสภาพเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นตามความเข้าใจ โดยมีเหตุผลอันควรเชื่อว่าเป็นความจริงโดยสุจริต แม้ว่าจะมีข้อเท็จจริงบางส่วนที่พาดพิงเกี่ยวกับอำนาจหน้าที่และการปฏิบัติงานของโจทก์กับเจ้าพนักงานศุลกากรนครพนมนั้น ก็เป็นข้อเท็จจริงที่มีเหตุอันควรสงสัยและคลาดเคลื่อนไปบ้างตามควร โดยมีจุดประสงค์ที่แท้จริงเพื่อต้องการให้มีคณะกรรมการสอบสวนข้อเท็จจริงดำเนินการทางวินัยเท่านั้น มิได้มุ่งประสงค์ต้องการให้มีความเกี่ยวข้องเกี่ยวพันในความผิดเพื่อให้ต้องรับโทษทางอาญาแต่อย่างใด ดังนั้น การที่จำเลยทั้งสามทำหนังสือร้องเรียนแม้มีข้อความบางส่วนกล่าวพาดพิงถึงการปฏิบัติหน้าที่ของโจทก์ ก็ยังไม่มีข้อบ่งชี้ที่มีน้ำหนักเพียงพอให้รับฟังได้ว่า จำเลยทั้งสามมีเจตนาแจ้งข้อความอันเป็นเท็จแก่เจ้าพนักงานเพื่อกลั่นแกล้งโจทก์เกี่ยวกับความผิดอาญา และใส่ความหมิ่นประมาทโจทก์”
คำวินิจฉัยของศาล · คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3462/256719
ฟ้องโดยไม่มีการสอบสวนหรือการสอบสวนไม่ชอบ พนักงานอัยการไม่มีอำนาจฟ้อง ศาลฎีกาวินิจฉัยตามมาตรา ๑๒๐ ว่า ถ้าพนักงานอัยการฟ้องโดยไม่มีการสอบสวนก่อน หรือมีการสอบสวนแต่ไม่ชอบซึ่งถือว่าไม่มีการสอบสวน การฟ้องไม่ชอบด้วยกฎหมาย การร้องทุกข์และการสอบสวนที่ถูกต้องตั้งแต่ชั้นสถานีตำรวจจึงเป็นฐานของคดีทั้งเรื่อง
“แม้การพิจารณาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบจะใช้ระบบไต่สวน ซึ่งศาลมีอำนาจแสวงหาข้อเท็จจริงได้เอง แต่กรณียังคงต้องอยู่ภายใต้บังคับแห่ง ป.วิ.อ. ซึ่ง ตาม ป.วิ.อ. มาตรา 120 ที่นำมาใช้บังคับแก่คดีนี้ด้วยตามมาตรา 6 แห่ง พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ พ.ศ. 2559 บัญญัติว่า "ห้ามมิให้อัยการยื่นฟ้องคดีใดต่อศาล โดยมิได้มีการสอบสวนในความผิดนั้นก่อน" ดังนี้ ถ้าพนักงานอัยการฟ้องคดีโดยมิได้มีการสอบสวนก่อนหรือมีการสอบสวนแล้ว แต่การสอบสวนไม่ชอบ ซึ่งต้องถือว่าไม่มีการสอบสวนเช่นกัน เมื่อการฟ้องไม่ชอบด้วยกฎหมายเพราะพนักงานอัยการไม่มีอำนาจฟ้อง ศาลจึงไม่มีอำนาจสั่งให้โจทก์แก้ฟ้องในส่วนผู้กระทำความผิดมูลฐานและพฤติการณ์อันเป็นความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการจากเดิม ซึ่งมีพฤติการณ์การกระทำความผิดที่แตกต่างกัน และเพิ่งมีการสอบสวนเพิ่มเติมภายหลังจากโจทก์ฟ้องคดีแล้วได้ เพราะการจะสั่งให้โจทก์แก้ฟ้อง ตาม พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ พ.ศ. 2559 มาตรา 15 วรรคสาม นั้น ฟ้องเดิมจะต้องเป็นฟ้องที่ชอบด้วยกฎหมายอยู่แล้ว เพียงแต่เป็นกรณีที่ฟ้องเดิมไม่สมบูรณ์โดยไม่ได้บรรยายคำฟ้องให้ครบถ้วนตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดไว้เท่านั้น”
กฎหมายเปรียบเทียบ: การแจ้งความและคำขอให้ดำเนินคดีในเยอรมนี
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเยอรมัน มาตรา ๑๕๘ แยกการแจ้งเหตุความผิด (Anzeige การแจ้งความ) ออกจากคำขอให้ดำเนินคดี (Strafantrag คำร้องขอให้ลงโทษ) และให้ยื่นได้ทั้งต่อพนักงานอัยการ เจ้าหน้าที่ตำรวจ และศาลชั้นต้นระดับท้องถิ่น (Amtsgericht ศาลท้องถิ่น) สำหรับความผิดที่ดำเนินคดีได้เมื่อมีคำขอเท่านั้น กฎหมายกำหนดให้ต้องยืนยันตัวตนและเจตนาให้ดำเนินคดีของผู้ยื่น
การแยกสองแนวคิดนี้ตรงกับการแยกคำกล่าวโทษและคำร้องทุกข์ในมาตรา ๒ (๗) และ (๘) ของไทย และข้อกำหนดเรื่องเจตนาให้ดำเนินคดี (Verfolgungswille เจตนาให้ดำเนินคดี) ของเยอรมนี ใกล้เคียงกับเจตนาจะให้ผู้กระทำความผิดได้รับโทษในนิยามคำร้องทุกข์ของไทย14
สำหรับผู้อ่านในประเทศไทย ข้อที่ควรนำไปใช้คือ ทั้งสองระบบให้ความสำคัญกับการแสดงตัวตนและเจตนาให้ดำเนินคดีอย่างชัดแจ้ง ผู้ร้องทุกข์จึงควรตรวจว่าบันทึกของพนักงานสอบสวนระบุชื่อผู้ร้องทุกข์และเจตนาให้ดำเนินคดีไว้ครบ โดยเฉพาะในความผิดต่อส่วนตัว
คำถามที่พบบ่อย
คำถามในหมวดนี้เป็นคำถามที่ผู้ที่ต้องไปสถานีตำรวจถามบ่อย คำตอบเป็นหลักทั่วไปตามตัวบทที่ยกไว้ในเชิงอรรถของหน้านี้ ผลของแต่ละเรื่องขึ้นกับข้อเท็จจริงและพยานหลักฐาน
แจ้งความที่สถานีตำรวจใดก็ได้หรือไม่
ผู้เสียหายร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวนตามมาตรา ๑๒๓ หรือต่อพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจตามมาตรา ๑๒๔ ซึ่งต้องรีบส่งเรื่องไปยังพนักงานสอบสวน โดยปกติพนักงานสอบสวนแห่งท้องที่ที่ความผิดเกิดเป็นผู้รับผิดชอบการสอบสวน ตามมาตรา ๑๘ วรรคสาม
ร้องทุกข์แทนบิดามารดาที่บาดเจ็บได้หรือไม่
ผู้สืบสันดานจัดการแทนผู้เสียหายได้ในความผิดที่ผู้เสียหายถูกทำร้ายถึงตายหรือบาดเจ็บจนไม่สามารถจัดการเองได้ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๕ (๒)
พนักงานบริษัทไปแจ้งความแทนบริษัทได้หรือไม่
นิติบุคคลร้องทุกข์โดยผู้จัดการหรือผู้แทนอื่นตามมาตรา ๕ (๓) ผู้ที่ไปแจ้งความควรมีเอกสารแสดงอำนาจกระทำการแทนนิติบุคคล เช่น หนังสือมอบอำนาจจากกรรมการผู้มีอำนาจ
ร้องทุกข์ด้วยปากเปล่าได้หรือไม่
ได้ มาตรา ๑๒๓ วรรคสาม ให้ร้องทุกข์ด้วยปากได้ โดยพนักงานสอบสวนต้องบันทึกไว้ และลงลายมือชื่อทั้งผู้บันทึกและผู้ร้องทุกข์
ถอนแจ้งความแล้วคดีจบหรือไม่
ขึ้นกับประเภทความผิด ในความผิดต่อส่วนตัว การถอนคำร้องทุกข์โดยถูกต้องตามกฎหมายทำให้สิทธินำคดีอาญามาฟ้องระงับตามมาตรา ๓๙ (๒)15 ในความผิดอื่น การถอนไม่ตัดอำนาจพนักงานสอบสวนและพนักงานอัยการตามมาตรา ๑๒๖ วรรคสอง
ติดต่อสอบถาม
ผู้เสียหาย บุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคล ที่ประสงค์ให้ที่ปรึกษากฎหมายของสำนักงานเตรียมคำร้องทุกข์และเอกสารประกอบ ติดต่อสอบถามแบบรักษาความลับ (Confidential Enquiry การติดต่อสอบถามที่ข้อมูลไม่ถูกเปิดเผยต่อบุคคลภายนอก) ได้ที่ +66 81 654 5922 หรือ contact@eksiamlegal.com